ఓ జిందగీ… నిన్ను గుండెలకు హత్తుకుంటా!

అనిశ్చిత జీవితపు అందమైన తోటలో — ఒక పాటతో ఆత్మీయ సంభాషణ

డాక్టర్ బి.ఎస్. చక్రవర్తి

---

1. ప్రశాంత వేకువన పలకరించిన పాట

కొన్ని పాటలు వయసు పడవు. మనం జీవితంలో కొంత దూరం నడిచాక, మన కోసం దాచుకున్న కొత్త అర్థాన్ని అవి మెల్లగా విప్పి చూపిస్తాయి. ఈ ఉదయం చేతిలో కాఫీ కప్పుతో 1983 నాటి ‘సద్మా’ చిత్రంలోని ‘ఏ జిందగీ గలే లగా లే’ వింటున్నాను. ఎన్నోసార్లు విన్న పాటే. కానీ ఈసారి నాలో ఏదో కొత్తగా కదిలింది. పాట మారలేదు; బహుశా కాలంతో పాటు నేనే మారానేమో!

గుల్జార్ మాటల్లో జీవితంతో మాట్లాడే సాన్నిహిత్యం ఉంది. ఇళయరాజా స్వరాల్లో బాధను కూడా మృదువుగా మోసుకెళ్లే మాయ ఉంది. సురేష్ వాడ్కర్ గాత్రంలో ఆర్భాటం లేదు; సన్నిహిత మిత్రుడు పక్కనే కూర్చుని పలకరిస్తున్నట్లుంటుంది. ఈ ముగ్గురి కళ కలిసినప్పుడు అది పాటగా మాత్రమే కాకుండా, మన అంతరంగంతో జరిగే సంభాషణగా మారుతుంది.

దశాబ్దాల తరువాత ‘డియర్ జిందగీ’లో అమిత్ త్రివేది సంగీత రూపకల్పనతో, అరిజిత్ సింగ్ గాత్రంలో ఈ పాట కొత్త తరాన్ని పలకరించింది. ఆలియా భట్ పాడిన రూపం కూడా ఆ అనుభూతికి మరో సన్నిహిత స్వరాన్ని ఇచ్చింది. ఒకే పాట వేర్వేరు గొంతుల్లో వేర్వేరు కాలాల మనసులను తాకడం సంగీతం గొప్పతనం. ఒకరి జ్ఞాపకంలో అది బాధ; మరొకరి జీవితంలో అది ఆశ; ఇంకొకరికి కొత్త ఆరంభం.

2. పూలతోటను చూడటమా, అనుభవించటమా?

ఒక ఉదయం పూలతోటలోకి వెళ్లామనుకోండి. గులాబీలు, మల్లెలు, విరజాజులు. కొన్ని విరబూస్తున్నాయి; కొన్ని వాడుతున్నాయి; కొన్ని నేలను చేరుతున్నాయి. పక్షి కిలకిల, ఆకుల మధ్య నుంచి జారే సూర్యకాంతి, చల్లని గాలి. వెంటనే ఫోన్ తీసి ఫొటోలు, సెల్ఫీలు, వీడియోలు. వాటిని అందరికీ పంపేసరికి తోట నుంచి బయలుదేరే సమయం వస్తుంది.

చిత్రాలు మన దగ్గర ఉన్నాయి. కానీ పరిమళం మనలో నిలిచిందా? ఆ క్షణాన్ని నిజంగా జీవించామా? జీవితంతోనూ మనం అలాగే ప్రవర్తిస్తుంటాం. ‘ఇది ఎందుకు జరిగింది? దీని అర్థం ఏమిటి? నేను ఏ పాఠం నేర్చుకోవాలి?’ అని ప్రశ్నలు వేసుకుంటాం. ప్రశ్నించడం మనిషి గొప్ప లక్షణం. కానీ ప్రతి చిరునవ్వుకూ వివరణ, ప్రతి కన్నీటికీ నీతిపాఠం తప్పనిసరి కాదు. కొన్ని క్షణాలు అనుభవించడానికే ఉంటాయి.

3. “ఏ జిందగీ గలే లగా లే” — బాధతో సహా జీవితానికి ఆహ్వానం

“Aye zindagi gale laga le / Humne bhi tere har ik gham ko gale se lagaaya hai, hai na?”

“ఓ జీవితమా, నన్ను కౌగిలించుకో. నువ్విచ్చిన ప్రతి దుఃఖాన్నీ నేనూ నా గుండెలకు హత్తుకున్నాను కదా!” — ఇదే ఈ పల్లవి చెప్పే ఆత్మీయమైన భావం. ఇక్కడ బాధను ఇష్టపడమని పిలుపు లేదు; బాధ ఉందనే కారణంతో జీవితాన్నే తిరస్కరించవద్దనే ఆహ్వానం ఉంది.

వర్షం పడుతుందని రైతు పొలాన్ని వదిలిపెట్టడు. ఎండ మండుతుందని చెట్టు నీడ ఇవ్వడం ఆపదు. అలాగే జీవితంలో కష్టాలున్నాయని మనం ఆనందానికి తలుపు మూయాల్సిన పనిలేదు. పరీక్షలో విఫలమైన విద్యార్థి మళ్లీ పుస్తకం తెరవడం, అనారోగ్యం నుంచి కోలుకుంటున్న వ్యక్తి మొదటిసారి నడక మొదలుపెట్టడం — ఇవి బాధను మరచిపోవడం కాదు; బాధతో పాటు జీవితం ముందుకు సాగుతుందని గుర్తించడం.

రేపు ఏం జరుగుతుందో తెలియకపోవడం భయాన్ని కలిగించవచ్చు. అయితే ఆందోళన కొన్నిసార్లు అప్రమత్తతకు తోడ్పడినా, నిరంతరం అదే ఆలోచనలో మునిగిపోతే నేటి జీవితమే చేతులు జారిపోతుంది. అనిశ్చితిని అంగీకరించడం చేతులు ముడుచుకుని కూర్చోవడం కాదు. మన చేతుల్లో ఉన్న పనిని వివేకంతో చేయడం; లేనిదాని గురించి అంతులేని భయానికి బానిస కాకపోవడం.

4. “పల్కోం కే పర్దే మే…” — కనురెప్పల చాటున ఒక చిన్న ఇల్లు

“Humne bahaane se, chhup ke zamaane se / Palkon ke parde mein ghar bhar liya”

లోకానికి తెలియకుండా, చిన్న చిన్న సాకులతో, కనురెప్పల తెర వెనుక ఒక ఇంటిని నింపుకున్నామనే సున్నితమైన చిత్రం ఇది. కళ్లు మూస్తే మనకు కనిపించే లోకం ఎంత విశాలమో! బయట ఎన్ని గొడవలున్నా మనసులో ఒక చిన్న గది ఉంటుంది. అక్కడ పాత జ్ఞాపకం, ఇష్టమైన స్వరం, ఎవరూ చూడని కన్నీటి మెరుపు — అన్నీ దాచుకుంటాం.

పనులన్నీ ముగించి ఇంటికి వచ్చిన తల్లి, నిద్రపోతున్న బిడ్డ ముఖాన్ని కాసేపు చూస్తుంది. రోజంతా మోసిన అలసటను ఆ ఒక్క చూపులో దింపేస్తుంది. రద్దీ బస్సులో కూర్చున్న వృద్ధుడు కళ్లు మూసుకుని తన చిన్ననాటి ఊరిని తలుచుకుంటాడు. బయటి ప్రపంచం మారదు; కానీ లోపల కాసేపు ఆశ్రయం దొరుకుతుంది. కనురెప్పల చాటున ఇల్లు అంటే అటువంటి అంతరంగ స్థలం కావచ్చని నేను అనుకుంటాను.

అయితే మనసు నిర్మించుకున్న ఆ ఇల్లు విశ్రాంతికి చోటవ్వాలి గానీ, ప్రపంచాన్ని శాశ్వతంగా మూసివేసే గోడ కాకూడదు. అవసరమైనప్పుడు బయటికి వచ్చి మాట్లాడటం, సహాయం కోరటం, జీవితంలో భాగస్వాములు కావటం కూడా అంతే ముఖ్యం.

5. “తేరా సహారా మిల్ గయా” — జీవితమే మనకు అండ అయినప్పుడు

“Tera sahaara mil gaya hai zindagi”

“ఓ జీవితమా, నాకు నీ అండ దొరికింది.” ఈ ఒక్క వాక్యంతో పాటలోని భావం మరింత వెలుగులోకి వస్తుంది. కనురెప్పల వెనుక దాక్కున్న మనసు, ఇప్పుడు జీవితాన్నే తనకు తోడుగా గుర్తిస్తోంది. జీవితం అంటే కేవలం ఎదుర్కోవాల్సిన పరీక్ష కాదు; మనల్ని నిలబెట్టే అవకాశాల సమాహారం కూడా.

నడక నేర్చుకుంటున్న చిన్నారి తల్లి వేలిని పట్టుకుంటుంది. ఆ వేలు బిడ్డకు దారంతా చూపించదు; ప్రతి అడుగునూ బిడ్డే వేయాలి. అయినా ఆ స్పర్శ ఉన్నంతవరకు పడిపోతాననే భయం కొద్దిగా తగ్గుతుంది. అదే ‘సహారా’ — మన బదులు నడిచేది కాదు; మనం నడవగలమనే ధైర్యం ఇచ్చేది.

ఒక యువకుడు ఉద్యోగం కోల్పోయి నిరాశలో ఉంటాడు. స్నేహితుడు వచ్చి “రేపు మళ్లీ ప్రయత్నిద్దాం; నేను నీతో ఉంటాను” అంటాడు. సమస్య ఆ క్షణంలో తీరదు. కానీ అతడు ఒంటరిగా లేడనే భావం వస్తుంది. ఆసుపత్రి వార్డులో బిడ్డ కోసం రాత్రంతా మేల్కొన్న తల్లిదండ్రులకు ఒక వైద్యుడు ప్రశాంతంగా పరిస్థితి వివరించి, తదుపరి అడుగు చెబుతాడు. అనిశ్చితి పూర్తిగా పోదు; కానీ ముందుకు వెళ్లేందుకు కొంచెం ధైర్యం దొరుకుతుంది.

ఎడారిలో ప్రయాణికుడికి కనిపించే చెట్టు నీడలాగా, అలసినవారికి అందే మంచినీటి గ్లాసులాగా, చీకట్లో ఎవరో వెలిగించిన చిన్న దీపంలాగా జీవితంలో అండ కొన్నిసార్లు చాలా సాధారణ రూపంలో వస్తుంది. మనం కోరుకున్నంత గొప్ప సమాధానం కాకపోవచ్చు. అయినా “నేను ఇంకా ముందుకు నడవగలను” అనిపిస్తే, ఆ చిన్న అండకు ఎంత విలువ!

6. “ఛోటా సా సాయా…” — రెండు బిందువులతో నిండే మనసు

“Chhota sa saaya thaa, aankhon mein aaya thaa / Humne do boondon se man bhar liyaa”

కళ్ల ముందుకు వచ్చిన చిన్న నీడ; కేవలం రెండు బిందువులతో నిండిన మనసు. ఈ పంక్తుల్లో ‘ఏడవనివ్వు’ అనే మాట లేదు. ఆ రెండు బిందువులు తప్పనిసరిగా కన్నీళ్లే అని కూడా చెప్పలేం. నాకు ఇవి స్వల్పమైన సాంత్వన, కొద్దిపాటి అనుగ్రహం, చిన్న అనుభవంలో దొరికే గొప్ప తృప్తికి రూపకాలుగా వినిపిస్తున్నాయి. ఇది నా పఠనం మాత్రమే; గుల్జార్ స్వయంగా ఇచ్చిన వివరణ కాదు.

వేసవిలో దూరం నడిచిన మనిషికి పెద్ద విందు అవసరం లేదు; రెండు గుక్కల చల్లని నీళ్లు చాలు. మధ్యాహ్నపు ఎండలో పనిచేసిన రైతుకు చెట్టు కింద ఐదు నిమిషాల నీడ చాలు. దూరంగా ఉన్న కుమార్తె నుంచి తల్లికి “అమ్మా, బాగున్నావా?” అని వచ్చిన చిన్న సందేశం చాలు. కొన్నిసార్లు మనసు నిండడానికి కొండంత సంపద కాదు, గోరంత ఆప్యాయత సరిపోతుంది.

పూలతోటలో ఒకే ఒక్క మల్లెపువ్వు వికసించినా దాని పరిమళం చుట్టూ వ్యాపిస్తుంది. అలాగే మన జీవితంలో ప్రతి రోజు మహోత్సవం కావాల్సిన పనిలేదు. సాధారణమైన ఉదయం, వేడి కాఫీ, ఇష్టమైన పాట, కిటికీ దగ్గరికి వచ్చిన గాలి — ఇవి మనం గుర్తిస్తే చిన్న నీడలే మనసుకు విశ్రాంతినిస్తాయి.

7. “హమ్‌కో కినారా మిల్ గయా” — అలల మధ్య కనిపించిన ఒడ్డు

“Humko kinara mil gaya hai zindagi”

“ఓ జీవితమా, నాకు ఒడ్డు దొరికింది.” ఇక్కడ ‘సహారా’కి ‘కినారా’కి మధ్య ఒక సున్నితమైన తేడా ఉంది. సహారా అంటే ప్రయాణంలో తోడు, ఆసరా. కినారా అంటే అలల మధ్య నిలబడగలిగే తీరం, ఒక దిశ, ఒక క్షణిక నిశ్చింత. ఒకటి చేయి అందిస్తుంది; మరొకటి అడుగు పెట్టడానికి నేల చూపిస్తుంది.

సముద్రంలో పడవ నడిపే మత్స్యకారుడికి దూరంగా తీరంలోని దీపం కనిపించిందనుకోండి. అలలు ఆగవు. గాలి ఒక్కసారిగా శాంతించదు. అయినా దిశ తెలిసింది. చేరాల్సిన చోటు ఉందని తెలిసింది. అదే ఒడ్డు ఇచ్చే ధైర్యం. జీవితంలోనూ ఒక నిర్ణయం తీసుకున్నాక, తప్పు ఒప్పుకుని సరిదిద్దడం మొదలుపెట్టాక, అవసరమైన సహాయం కోరాక మనకు అలాంటి తీరం కనిపించవచ్చు.

పరీక్షల ఒత్తిడితో అలమటిస్తున్న విద్యార్థికి గురువు “ఒక్కో అధ్యాయం చదువుదాం” అని చెప్పినప్పుడు, పెద్ద కొండ చిన్న మెట్లుగా కనిపిస్తుంది. విభేదాలతో దూరమైన ఇద్దరు మిత్రులు నిజాయితీగా మాట్లాడుకున్నప్పుడు సమస్యలన్నీ ఒక్కసారిగా తీరకపోయినా, తిరిగి కలిసే దారి కనిపిస్తుంది. ఏళ్ల తరబడి ఆలోచించిన పనికి తొలి అడుగు వేసినప్పుడు మనసులోని గందరగోళానికి కొంత దిశ దొరుకుతుంది.

ఒడ్డు దొరికిందంటే ఇక జీవితంలో తుఫానులుండవని కాదు. కానీ ప్రతి తుఫానులోనూ దారి వెతికే శక్తి మనలో ఉందని గుర్తించటం. అదే నాకు ఈ పంక్తి ఇచ్చే భావం.

8. మనసనే తోటలో అన్ని రుతువులకూ చోటుంది

జీవితం ఒకే రంగు పూలతో నిండిన తోట కాదు. అందులో వసంతపు పరిమళం ఉంటుంది; వేసవి వేడి ఉంటుంది; వాన చినుకులు, రాలిన ఆకులు, ముళ్లు కూడా ఉంటాయి. తోటమాలి వాడిపోయిన ప్రతి పువ్వుతో యుద్ధం చేయడు. అవసరమైన చోట నీళ్లు పోస్తాడు, ఎండిన కొమ్మను కత్తిరిస్తాడు, కొత్త మొక్కకు స్థలం ఇస్తాడు. మనం కూడా మన జీవితాన్ని అలా చూసుకోవచ్చేమో.

అనుభూతిని ఆస్వాదించడం అంటే బాధ్యతను విడిచిపెట్టడం కాదు. సమస్య ఉన్నప్పుడు పరిష్కారం వెతకాలి; అన్యాయం జరిగితే ప్రశ్నించాలి; భయం కలిగితే దాని ఆధారాన్ని పరిశీలించాలి. కానీ ఆ మధ్యలో వికసించే చిన్న ఆనందాలను చూడకుండా పోకూడదు. రేపటికి సిద్ధమవుతూనే ఈరోజు మల్లెపువ్వు పరిమళాన్ని ఆస్వాదించవచ్చు.

9. ఉపసంహారం — జీవితమా, నన్ను హత్తుకో!

పాట ముగిసింది. గదిలో మళ్లీ నిశ్శబ్దం. బయట ప్రపంచం తన వేగంతో పరిగెడుతోంది. నా చేతిలో కాఫీ కప్పు చల్లారిపోయింది. కానీ ఆ స్వరం మాత్రం మనసులో ఇంకా నిలిచింది. గుల్జార్ అక్షరాలు, ఇళయరాజా సంగీతం, సురేష్ వాడ్కర్ మృదువైన గానం — నన్ను ఉదయం మొదలైన చోటుకే తీసుకువచ్చాయి; అయితే ఇప్పుడు ఆ ఉదయం కొంచెం భిన్నంగా కనిపిస్తోంది.

జీవితం నాకు ఎప్పుడూ సమాధానాలే ఇవ్వదు. కొన్నిసార్లు అండ ఇస్తుంది. కొన్నిసార్లు రెండు బిందువులంత చిన్న సాంత్వన ఇస్తుంది. కొన్నిసార్లు దూరంగా ఒక ఒడ్డును చూపిస్తుంది. ఆ చిన్న వరాలను గుర్తించడానికి మనం కాసేపు ఆగగలిగితే చాలు.

రా, జీవితమా! నన్ను హత్తుకో! నిన్ను పూర్తిగా అర్థం చేసుకున్నానని కాదు. రేపు నాకోసం ఏం దాచావో తెలుసని కాదు. కానీ ఈ క్షణంలో నువ్వున్నావు. నేనున్నాను. మన మధ్య ఈ అందమైన అనుభూతి ఉంది. ప్రస్తుతానికి అది చాలు!