ఎంపతీ అందరిది ! మానవజాతి యొక్క సహజ గుణము

ఎంపతీ అందరిది  ! మానవజాతి యొక్క సహజ గుణము! 

రచయిత

డా. బి.ఎస్. చక్రవర్తి

మన సమాజంలో చాలా కాలంగా ఒక సాధారణ అభిప్రాయం ఉంది. మహిళలు సహజంగానే ఎక్కువ సహానుభూతి కలిగి ఉంటారని, పురుషులు అయితే కొంచెం కఠినంగా ఉంటారని. ఇంట్లోనైనా, కార్యాలయంలోనైనా, లేదా పిల్లల పెంపకంలోనైనా ఈ భావనను మనం తరచుగా వినుతూనే ఉంటాం.

కానీ ఈ ప్రశ్నకు సరైన సమాధానం అంత సులభం కాదు. ఎంపతీ అంటే కేవలం ఒక లింగానికి చెందిన లక్షణం కాదు. అది మనిషి అనే జాతి యొక్క సామాజిక జీవనానికి సంబంధించిన ఒక ప్రాథమిక సామర్థ్యం. అయితే జీవశాస్త్రం, అనుభవం, సమాజపు పాత్రలు, సంస్కృతి – ఇవన్నీ కలిసి దానిని ఎలా వ్యక్తపరుస్తామో నిర్ణయిస్తాయి.

ఎంపతీ అంటే ఏమిటి?

ఎంపతీ అంటే ఇతరుల భావాలను గుర్తించడం, అర్థం చేసుకోవడం, వాటికి తగిన విధంగా స్పందించడం. దీనిలో రెండు ప్రధాన కోణాలు ఉంటాయి.

మొదటిది కాగ్నిటివ్ ఎంపతీ. అంటే ఒక వ్యక్తి ఏమి అనుభవిస్తున్నాడో మనం అర్థం చేసుకోవడం. ఉదాహరణకు ఒక స్నేహితుడు బాధలో ఉన్నప్పుడు అది ఎందుకు వచ్చిందో అర్థం చేసుకోవడం.

రెండవది ఎమోషనల్ ఎంపతీ. అంటే వారి బాధ మనలో కూడా ఒక భావోద్వేగ స్పందనను కలిగించడం. అంటే వారి కన్నీళ్లు మన హృదయాన్ని తాకడం.

ఈ రెండూ కలిసే మనిషిని సామాజిక జీవిగా నిలబెడతాయి.

స్త్రీలు ఎందుకు ఎక్కువ ఎంపతీ చూపుతున్నట్లు కనిపిస్తారు?

చాలా పరిశోధనల్లో సగటున మహిళలు ఎంపతీ ప్రశ్నాపత్రాల్లో కొంచెం ఎక్కువ స్కోర్లు సాధించినట్లు కనిపించింది. కానీ ఈ తేడా చాలా పెద్దది కాదు. దీని వెనుక కారణాలు చాలా ఉన్నాయి.

మొదటిది జీవశాస్త్ర సంబంధిత అనుభవం. ఒక స్త్రీ గర్భాన్ని మోస్తుంది. తొమ్మిది నెలలు తన శరీరంలో ఒక జీవిని పెంచుతుంది. ప్రసవ వేదనను అనుభవిస్తుంది. ఆ తర్వాత శిశువును పాలిచ్చి పెంచుతుంది. ఈ ప్రక్రియలో తల్లి తన శిశువు ప్రతి చిన్న సంకేతాన్ని గమనిస్తుంది. శిశువు మాటలతో మాట్లాడలేడు. కానీ ఏడుపు, ముఖ భావాలు, శరీర భాష ద్వారా తన అవసరాలను తెలియజేస్తాడు.

ఇలాంటి పరిస్థితిలో తల్లి మెదడు సహజంగానే ఆ సంకేతాలను చదవడం నేర్చుకుంటుంది. ఇది సహజంగా ఎంపతీ సామర్థ్యాన్ని పెంచుతుంది.

మన తెలుగు సంస్కృతిలో కూడా దీనికి ఎన్నో ఉదాహరణలు ఉన్నాయి. “తల్లి హృదయం సముద్రం” అని ఒక సామెత ఉంది. పిల్లవాడు ఏడుస్తే ముందు తల్లి హృదయం కదులుతుంది. ఈ అనుభవం జీవశాస్త్రం మరియు అనుభవం రెండింటి కలయిక.

రెండవది జీవన అనుభవం. మన సమాజంలో చాలాకాలంగా పిల్లల పెంపకం, కుటుంబ బంధాలను కాపాడటం, వృద్ధులను చూసుకోవడం వంటి బాధ్యతలు ఎక్కువగా మహిళలపై ఉండేవి. ఈ పాత్రలు వారిని ఇతరుల భావాలను అర్థం చేసుకునే దిశగా తీర్చిదిద్దాయి.

మన భారతీయ ఇతిహాసాలలో కూడా ఈ భావన కనిపిస్తుంది. మహాభారతంలో కుంతీ తన జీవితమంతా అనేక కష్టాలను అనుభవించినా, తన పిల్లలను కాపాడేందుకు ఎప్పుడూ ధైర్యంగా నిలిచింది. రామాయణంలో సీత పాత్రలో కూడా ఈ సహనశక్తి, అనుభూతి కనిపిస్తుంది.

అయితే ఈ లక్షణాలు కేవలం మహిళలకే చెందినవని చెప్పడం సరైనది కాదు. అదే ఇతిహాసాలలో రాముడు, యుధిష్ఠిరుడు వంటి పురుష పాత్రల్లో కూడా గాఢమైన సహానుభూతి కనిపిస్తుంది.

పురుషులు ఎందుకు కొంచెం తక్కువగా ఎంపతీ చూపుతున్నట్లు అనిపిస్తుంది?

ఇది ప్రధానంగా సామాజిక పెంపకానికి సంబంధించిన విషయం. చిన్నప్పటి నుంచి అబ్బాయిలకు “బలంగా ఉండాలి”, “ఎక్కువగా ఏడవకూడదు”, “బాధ చూపకూడదు” అనే సందేశాలు ఇస్తారు. భావోద్వేగాలను దాచుకోవడం పురుషత్వ లక్షణంగా భావిస్తారు.

ఇంకా ఒక ముఖ్యమైన అంశం ఉంది. చరిత్రలో చాలా కాలం పురుషులు కుటుంబానికి ఆర్థిక ఆధారం. బయట ప్రపంచంతో పోరాడి జీవనోపాధి సంపాదించడం వారి ప్రధాన బాధ్యతగా ఉండేది. ఈ పాత్ర కొన్నిసార్లు వారిని భావోద్వేగాల నుంచి దూరంగా ఉంచుతుంది.

ఒక తండ్రి పిల్లలను ప్రేమించడు అనేది కాదు. కానీ అతని ప్రేమ వ్యక్తీకరణ వేరే రూపంలో ఉంటుంది. అతను కుటుంబానికి భద్రతను, అవకాశాలను కల్పించడానికి కష్టపడతాడు.

అందుకే చాలా కుటుంబాల్లో తల్లి సానుభూతి రూపం అయితే, తండ్రి రక్షణ రూపంగా కనిపిస్తాడు.

ఇది ప్రకృతిలో కూడా కనిపించే నమూనా. చాలా జంతువులలో కూడా తల్లి పిల్లలను చూసుకుంటుంది. తండ్రి ఆహారం సమకూర్చడం లేదా రక్షణ బాధ్యత తీసుకుంటాడు.

అయితే ఈ పాత్రలు కూడా ఇప్పుడు మారుతున్నాయి.

ఆధునిక పరిశోధనలు ఏమి చెబుతున్నాయి?

కొన్ని పెద్ద పరిశోధనల్లో జన్యువులు ఎంపతీపై కొంత ప్రభావం చూపుతాయని తెలిసింది. కానీ అది చాలా చిన్న భాగం మాత్రమే. మన వ్యక్తిత్వంలో ఎంపతీ తేడాలలో దాదాపు 90 శాతం వరకు సామాజిక అనుభవాలు, పెంపకం, జీవన పరిసరాలు ప్రభావం చూపుతాయి.

న్యూరోసైన్స్ అధ్యయనాలు కూడా ఒక ఆసక్తికరమైన విషయం చూపించాయి. బాధలో ఉన్న ముఖాలను చూసినప్పుడు పురుషులు మరియు మహిళల మెదడులో దాదాపు ఒకే విధమైన నాడీ ప్రతిస్పందనలు కనిపించాయి. అంటే మెదడు స్థాయిలో పెద్ద తేడా లేదు.

కానీ ప్రశ్నాపత్రాల్లో మాత్రం పురుషులు తక్కువ స్కోర్లు పొందారు. దీనికి కారణం సమాజపు అంచనాలు కావచ్చని శాస్త్రవేత్తలు భావిస్తున్నారు.

అంటే భావనలు ఉండి కూడా వాటిని వ్యక్తపరచకపోవడం జరిగి ఉండవచ్చు.

తెలుగు సంస్కృతిలో ఎంపతీ

మన తెలుగు సాహిత్యంలో ఎంపతీకి చాలా గొప్ప స్థానం ఉంది. అన్నమయ్య కీర్తనల్లో భక్తుడు దేవునితో మాట్లాడేటప్పుడు ఒక తల్లి తన బిడ్డతో మాట్లాడినట్లు భావోద్వేగం కనిపిస్తుంది.

త్యాగరాజ స్వామి కీర్తనల్లో కూడా ఇతరుల బాధను అర్థం చేసుకునే ఒక హృదయ స్పందన కనిపిస్తుంది.

వేమన పద్యాలలో “పరులకు ఉపకారం చేయుటే పరమధర్మం” అనే భావన తరచుగా కనిపిస్తుంది. ఇది ఎంపతీకి మానవతా రూపం.

మన సంస్కృతి ఒక లింగానికి మాత్రమే సహానుభూతి కేటాయించలేదు. అది మానవత్వానికి చెందిన లక్షణంగా చూశింది.

భవిష్యత్తులో మార్పు

ఇప్పటి సమాజంలో ఒక పెద్ద మార్పు జరుగుతోంది. తండ్రులు కూడా పిల్లల పెంపకంలో ఎక్కువగా పాల్గొంటున్నారు. కుటుంబ బాధ్యతలు పంచుకుంటున్నారు.

పిల్లలతో ఎక్కువ సమయం గడిపే తండ్రుల్లో కూడా ఎంపతీ సామర్థ్యం పెరుగుతుందని కొన్ని అధ్యయనాలు చూపించాయి.

అంటే ఎంపతీ ఒక స్థిరమైన లక్షణం కాదు. అది అనుభవంతో పెరుగుతుంది.

ముగింపు

ఎంపతీ అనేది స్త్రీలకే చెందిన లక్షణం కాదు. అదే సమయంలో మహిళలు ఎక్కువగా ఎంపతీ చూపుతున్నట్లు కనిపించడం పూర్తిగా అపోహ కూడా కాదు. జీవశాస్త్ర అనుభవం, తల్లి పాత్ర, సామాజిక బాధ్యతలు – ఇవన్నీ కలిసి ఆ లక్షణాన్ని బలపరుస్తాయి.

కానీ చివరికి ఎంపతీ మనిషి అనే జాతికి చెందిన ఒక గొప్ప సామర్థ్యం.

తల్లి తన బిడ్డను అర్థం చేసుకునే హృదయం, తండ్రి తన కుటుంబం కోసం పోరాడే బాధ్యత, స్నేహితుడు స్నేహితుడి బాధను పంచుకునే మనసు – ఇవన్నీ అదే మానవత్వం యొక్క విభిన్న రూపాలు.

మన సమాజం ఒక కొత్త దశలోకి అడుగుపెడుతోంది. ఇక్కడ సహానుభూతి, సంరక్షణ, ధైర్యం – ఇవన్నీ ఒకే లింగానికి చెందని మానవ గుణాలుగా గుర్తించబడుతున్నాయి.

ఇది జరిగితే మన సమాజం మరింత సంతులితంగా, మరింత మానవీయంగా మారుతుంది.

సూచనలు

Baron-Cohen S. The Essential Difference: Male and Female Brains and the Truth About Autism. Basic Books.

Warrier V et al. Genome-wide analyses of self-reported empathy. Translational Psychiatry. 2018.

Spreng RN et al. The neuroscience of empathy. McGill University Research.

Rippon G. The Gendered Brain. Bodley Head.

Hanlon N. Masculinities, Care and Equality. Routledge.

BBC Future. Melissa Hogenboom. Research on empathy and gender.

Davidov M et al. Empathy development across lifespan. Child Development Journal.