సనాతన ధర్మం మరియు మానవ ధర్మం – మారే పాత్రల వెనుక ఉన్న నిత్య సాక్షి

సనాతన ధర్మం మరియు మానవ ధర్మం – మారే పాత్రల వెనుక ఉన్న నిత్య సాక్షి

డా బీ.ఎస్.చక్రవర్తి.

మన జీవితంలో “ధర్మం” అనే పదాన్ని అనేక సందర్భాల్లో వింటుంటాం. వైద్యుడి ధర్మం, గురువు ధర్మం, గృహస్థ ధర్మం, రాజధర్మం, వృత్తి ధర్మం – ఇవన్నీ మన పాత్రలకు సంబంధించిన బాధ్యతలు. ఇవి సమాజంలో శాంతి, క్రమం, అర్థవంతమైన జీవన విధానాన్ని నిలబెట్టడానికి అవసరమైన నియమాలు. ఇవి కాలానికి, పరిస్థితులకు, మన స్థితికి అనుగుణంగా మారుతుంటాయి.

అందువల్ల ఇవి “మార్పు లోకానికి” చెందిన ధర్మాలు. మనం చిన్నప్పుడు ఒక ధర్మం, యువకుడిగా మరో ధర్మం, తల్లిదండ్రిగా మరో ధర్మం అనుభవిస్తాం. పాత్రలు మారుతాయి, బాధ్యతలు మారుతాయి, అనుభవాలు మారుతాయి.

కానీ గీతలో “ఏషః ధర్మః సనాతనః” అని చెప్పినప్పుడు, అది ఈ పాత్రలకు సంబంధించిన ధర్మం గురించి కాదు. ఎందుకంటే పాత్రలతో సంబంధం ఉన్నది కాలానుగుణంగా మారుతుంది. మారేది నిత్యమైనది కాదు. సనాతన ధర్మం అనేది కాలానికి అతీతమైనదై ఉండాలి.

ఉపనిషత్తులు, అద్వైత తత్వం చెబుతున్నదేమిటంటే – ఒక వస్తువుకు స్వభావమే దాని అసలు ధర్మం. అగ్ని దహనం చేయడం దాని ధర్మం. నీరు ప్రవహించడం దాని ధర్మం. అలాగే చైతన్యం సాక్షిగా ఉండడం దాని ధర్మం.

ఈ అర్థంలో సనాతన ధర్మం అనేది ఒక మతపరమైన గుర్తింపు కాదు, ఒక సమాజానికి చెందిన పేరు కాదు, కేవలం ఆచారాల సమాహారం కాదు. అది “ఉనికి యొక్క స్వభావం” గురించిన అవగాహన. అన్ని పాత్రలు, అన్ని బాధ్యతలు, అన్ని అనుభవాలు ఒక చైతన్య సాక్షి లోపలే జరుగుతున్నాయనే గ్రహింపు.

ఒక కలను ఊహించండి. కలలో మనం పాత్రలు పోషిస్తాం. బాధ్యతలు ఉంటాయి. ఆనందం, భయం, విజయం, వైఫల్యం అనుభవిస్తాం. ఆ కలలో కూడా కొన్ని నియమాలు ఉంటాయి. అవి లేకపోతే కల గందరగోళంగా మారుతుంది.

అలాగే మన జాగృత జీవితం కూడా ఒక క్రమబద్ధమైన అనుభవం. అందులో గృహస్థ ధర్మం, వృత్తి ధర్మం, సమాజ ధర్మం అవసరం. కానీ కల నుండి మేల్కొన్నప్పుడు, ఆ కల మొత్తం మన చైతన్యంలోనే ఉద్భవించి లీనమైందని గ్రహిస్తాం.

అద్వైతం చెబుతుంది – జాగృత జీవితం కూడా చైతన్యంలోనే అనుభవించబడుతోంది. ఇది అసత్యం కాదు; ఇది వ్యావహారిక సత్యం. అందులో మన ధర్మాలను సక్రమంగా నిర్వర్తించాలి. వైద్యుడు వైద్యం చేయాలి. గురువు బోధించాలి. తల్లిదండ్రులు సంరక్షించాలి.

కానీ ఈ పాత్రలన్నీ కాలానికి చెందినవి. శరీరం వృద్ధాప్యం చెందుతుంది. మనసు మారుతుంది. ఆలోచనలు మారుతాయి. అందువల్ల కాల అనుభవం వస్తుంది.

కానీ “నేను తెలుసుకుంటున్నాను” అనే అవగాహన మాత్రం చిన్నప్పటి నుంచీ ఇప్పటివరకు మారలేదని గమనిస్తే, అది కాలంతో కదలని సాక్షి అని తెలుస్తుంది. గతం ఇప్పుడు జ్ఞాపకంగా ఉంది. భవిష్యత్తు ఇప్పుడు ఊహగా ఉంది. అనుభవం ఎప్పుడూ “ఇప్పుడే” జరుగుతుంది.

అందువల్ల సనాతన ధర్మం అనేది అంతులేని కాలం కాదు; కాలానికి అతీతమైన నిత్య సాక్షి స్వరూపం.

ఇది అర్థమైతే రెండు స్థాయిలు స్పష్టమవుతాయి. ఒకటి – మనిషిగా మన బాధ్యతలు. ఇవి సమాజ శ్రేయస్సుకు అవసరం. రెండోది – అవన్నీ జరుగుతున్న చైతన్య సాక్షి.

ఈ రెండు పరస్పర విరుద్ధాలు కావు. అవగాహన స్పష్టమైతే, మనం ధర్మాలను మరింత శ్రద్ధగా, మరింత కరుణతో, మరింత స్పష్టతతో నిర్వర్తించగలుగుతాం. పాత్రల్లో పాల్గొంటూనే, అంతర్గతంగా నిశ్చలంగా ఉండగలుగుతాం.

అందుకే సనాతన ధర్మం అనేది ఒక ప్రత్యేక సమూహానికి చెందిన పేరు కాదు. అది మారే పాత్రల వెనుక ఉన్న మార్పురాని చైతన్యం గురించిన అవగాహన.

మనిషి ధర్మం – కాలంలో జీవించడం.

సనాతన ధర్మం – కాలాన్ని సాక్షిగా చూడడం.

ఈ రెండూ కలిసినప్పుడు జీవితం సమతుల్యంగా, స్పష్టంగా, అర్థవంతంగా మారుతుంది.