కృతజ్ఞత మరియు మెదడు: ధన్యవాద భావం మన మెదడును ఎలా మార్చుతుంది

కృతజ్ఞత మరియు మెదడు: ధన్యవాద భావం మన మెదడును ఎలా మార్చుతుంది

డా. బి.ఎస్. చక్రవర్తి

ప్రొఫెసర్ ఆఫ్ పీడియాట్రిక్స్, ఆంధ్ర మెడికల్ కాలేజ్

మన జీవితంలో ప్రతిరోజూ అనేక ఒత్తిడులు, ఆందోళనలు, అనిశ్చితులు ఉంటాయి. ఈ వేగవంతమైన ప్రపంచంలో మనకు ప్రశాంతతను ఇచ్చే ఒక సాధారణమైన కానీ అద్భుతమైన భావం ఉంది — కృతజ్ఞత (Gratitude).

మనం సాధారణంగా కృతజ్ఞతను ఒక మంచి సంస్కారం లేదా నైతిక విలువగా మాత్రమే భావిస్తాము. కానీ ఆధునిక న్యూరోసైన్స్ చెబుతున్న నిజం మరింత ఆశ్చర్యకరం —

కృతజ్ఞత మన మెదడు నిర్మాణాన్ని మార్చగల శాస్త్రీయ శక్తి.మెదడు స్థిరమైనది కాదు — మారుతూ ఉంటుంది

కొన్ని సంవత్సరాల క్రితం వరకు శాస్త్రవేత్తలు మన మెదడు యవ్వనం తర్వాత ఎక్కువగా మారదని నమ్మేవారు. కానీ ఇప్పుడు తెలిసిన విషయం ఏమిటంటే, మన మెదడుకు జీవితాంతం మారే సామర్థ్యం ఉంది. దీనినే న్యూరోప్లాస్టిసిటీ (Neuroplasticity) అంటారు.

మన ఆలోచనలు, భావాలు, అలవాట్లు — ఇవన్నీ మెదడులో నాడీ మార్గాలను రూపొందిస్తాయి.

మనం ఏ భావాన్ని ఎక్కువగా అనుభవిస్తే, అదే భావానికి సంబంధించిన నాడీ మార్గాలు బలపడతాయి.

ఈ నేపథ్యంలో కృతజ్ఞత ఒక సాధారణ భావం కాదు.

ఇది ఒక మెదడును పునర్నిర్మించే సాధన.

కృతజ్ఞత మెదడులో ఉన్నత కేంద్రాలను బలపరుస్తుంది

నిరంతరం కృతజ్ఞత భావంతో జీవించే వ్యక్తులలో మెదడులోని మిడియల్ ప్రీఫ్రంటల్ కార్టెక్స్ అనే ప్రాంతం ఎక్కువగా సక్రియమవుతుందని పరిశోధనలు చూపిస్తున్నాయి.

ఈ ప్రాంతం నిర్ణయాలు తీసుకోవడం, ఇతరుల పట్ల అనుభూతి, నైతిక భావం, భావోద్వేగ నియంత్రణ వంటి ముఖ్యమైన పనులకు బాధ్యత వహిస్తుంది.

మనం తరచుగా కృతజ్ఞతను అనుభవిస్తే, ఈ ప్రాంతంలో నాడీ సంబంధాలు బలపడతాయి.

కాలక్రమంలో ఈ ప్రాంతంలో గ్రే మ్యాటర్ కూడా పెరుగుతుంది.

ఇది ఒక సంగీత వాయిద్యాన్ని ప్రతిరోజూ సాధన చేస్తే చేతి కండరాలు బలపడినట్లే —

కృతజ్ఞతను సాధన చేస్తే భావోద్వేగ స్థిరత్వం పెరుగుతుంది.

భయ కేంద్రాన్ని శాంతింపజేసే కృతజ్ఞత

మన మెదడులో అమిగ్డాలా అనే భాగం భయం, ఆందోళన, ప్రమాదాన్ని గుర్తించే కేంద్రం.

ఆధునిక జీవితంలో ఈ భాగం చాలా సార్లు అధికంగా సక్రియమై ఉంటుంది. దీనివల్ల ఆందోళన, నెగటివ్ ఆలోచనలు, ఒత్తిడి పెరుగుతాయి.

కృతజ్ఞత సాధన అమిగ్డాలా ప్రతిస్పందనను తగ్గిస్తుంది.

దీనివల్ల ఒత్తిడినుంచి త్వరగా కోలుకోవడం, భావోద్వేగ స్థిరత్వం పెరగడం జరుగుతుంది.

మన మెదడు నెమ్మదిగా భయ మోడ్ నుండి

ప్రశాంతత మరియు అభివృద్ధి మోడ్ లోకి మారుతుంది.

ఆలోచనా విధానాన్ని మార్చే కృతజ్ఞత!!

మన మెదడులో డిఫాల్ట్ మోడ్ నెట్‌వర్క్ అనే వ్యవస్థ ఉంటుంది. మనం ఖాళీగా ఉన్నప్పుడు ఇది పనిచేస్తుంది.

ఇది ఎక్కువగా గతం గురించి విచారం, భవిష్యత్తు గురించి ఆందోళన వంటి ఆలోచనలను సృష్టిస్తుంది.

ఆలోచనా విధానాన్ని మార్చే కృతజ్ఞత

మన మెదడులో డిఫాల్ట్ మోడ్ నెట్‌వర్క్ అనే వ్యవస్థ ఉంటుంది. మనం ఖాళీగా ఉన్నప్పుడు ఇది పనిచేస్తుంది.

ఇది ఎక్కువగా గతం గురించి విచారం, భవిష్యత్తు గురించి ఆందోళన వంటి ఆలోచనలను సృష్టిస్తుంది.

కానీ కృతజ్ఞతను సాధన చేస్తే ఈ నెట్‌వర్క్‌లో మార్పులు వస్తాయి.

నెగటివ్ ఆలోచనల బదులు, సానుకూల భావాలు సహజంగా రావడం ప్రారంభమవుతుంది.

మొదట ఇది ప్రయత్నంతో వస్తుంది.

తరువాత అది సహజ స్వభావంగా మారుతుంది.

మెదడులో రసాయన మార్పులు

కృతజ్ఞత భావం ఉన్నప్పుడు మెదడులో కొన్ని ముఖ్యమైన రసాయనాలు విడుదల అవుతాయి:

డోపమైన్ – ఆనందం, ప్రేరణను పెంచుతుంది

సెరోటోనిన్ – మూడ్ స్థిరత్వాన్ని మెరుగుపరుస్తుంది

ఆక్సిటోసిన్ – విశ్వాసం, సంబంధాలను బలపరుస్తుంది

ఈ రసాయన మార్పులు నిద్రను మెరుగుపరుస్తాయి, ఒత్తిడిని తగ్గిస్తాయి, శరీర ఆరోగ్యాన్ని పెంచుతాయి.

ఒత్తిడి తగ్గింపు మరియు రోగనిరోధక శక్తి

దీనివల్ల:

రోగనిరోధక శక్తి పెరుగుతుంది

మెమరీ మెరుగుపడుతుంది

ఇన్‌ఫ్లమేషన్ తగ్గుతుంది

హృదయ ఆరోగ్యం మెరుగవుతుంది

అంటే కృతజ్ఞత మనకు మానసికంగా మాత్రమే కాదు,

శారీరకంగా కూడా ఆరోగ్యాన్ని ఇస్తుంది.

మెదడు మార్పుకు ఎంత సమయం?

కొన్ని రోజులు లేదా వారాల్లోనే మన మూడ్, భావోద్వేగాల్లో మార్పు కనిపిస్తుంది.

కానీ మెదడు నిర్మాణంలో స్థిరమైన మార్పులకు కొన్ని నెలల నిరంతర సాధన అవసరం.

ఒకసారి ఈ మార్పులు ఏర్పడితే, అవి ఎక్కువకాలం కొనసాగుతాయి.

కృతజ్ఞత ఒక అలవాటుగా మారుతుంది.

కృతజ్ఞత శరీరంలోని స్ట్రెస్ సిస్టమ్ అయిన HPA అక్సిస్ పై ప్రభావం చూపుతుంది.

కోర్టిసోల్ అనే ఒత్తిడి హార్మోన్ తగ్గుతుంది.

మన చేతిలోనే మన మెదడు

ఆధునిక శాస్త్రం ఇప్పుడు ఒక గొప్ప సత్యాన్ని నిర్ధారిస్తోంది —

మన ఆలోచనలు, భావాలు మన మెదడును మార్చగలవు.

కృతజ్ఞత ఒక సాధారణ సంస్కారం కాదు.

ఇది మన మెదడును, మన ఆరోగ్యాన్ని, మన జీవితాన్ని మార్చగల శాస్త్రీయ సాధనం.

ఈ వేగవంతమైన ప్రపంచంలో మనకు నిజమైన శాంతి ఇవ్వగల మార్గం బయట లేదు.

అది మనలోనే ఉంది.

కృతజ్ఞతను సాధన చేయండి.

మీ మెదడు మారుతుంది.

మీ జీవితం మారుతుంది.