మౌనం : మాటలకందని సత్యం Dr B.S.Chakravarthy

మౌనం : మాటలకందని సత్యం

భాషకు హద్దులు ఉన్న చోట ప్రారంభమయ్యేది నిశ్శబ్దం

డా. బి.ఎస్. చక్రవర్తి

---

ఆత్మనో ముఖదోషేణ బధ్యంతే శుకసారికాః |
బకాస్తత్ర న బధ్యంతే మౌనం సర్వార్థ సాధకమ్ ||

మనిషి నాగరికత మొత్తాన్ని చూస్తే, అది మాటల చరిత్రలా కనిపిస్తుంది. మాటలతో మనం ప్రేమించాం. మాటలతో యుద్ధాలు చేశాం. మాటలతో రాజ్యాలు నిర్మించాం. మాటలతోనే మతాలు, సిద్ధాంతాలు, శాస్త్రాలు పుట్టించాం.

కానీ ఒక విచిత్రమైన విషయం ఉంది. మనిషి ఎంత ఎక్కువ మాట్లాడాడో, అంత ఎక్కువ అపార్థాలు కూడా పుట్టాయి.

అందుకే ప్రపంచ చరిత్రలో అత్యంత లోతైన వ్యక్తులు — బుద్ధుడు, రమణ మహర్షి, లావోజీ, జిడ్డు కృష్ణమూర్తి, సోక్రటీస్, కబీర్ — వీరందరూ ఒక దశలో మాటలపై అనుమానం వ్యక్తం చేశారు. ఎందుకంటే వారు గ్రహించిన ఒక సత్యం ఉంది:

భాష అనేది అనుభవాన్ని పూర్తిగా మోసుకెళ్లలేని చిన్న పడవ.

మనసులో కలిగిన మహాసముద్రాన్ని మాటలతో చెప్పే ప్రయత్నం చేయగానే అది కొద్దిపాటి నీటిగా మారిపోతుంది.

ఒక తల్లి తన పసిబిడ్డను మొదటిసారి గుండెలకు హత్తుకున్నప్పుడు ఆమెకు కలిగే భావాన్ని ఏ భాష పూర్తిగా వ్యక్తం చేయగలదు? ఒక వైద్యుడు ఐసీయూలో రాత్రంతా పోరాడి ఒక చిన్నారి ప్రాణం నిలబెట్టిన తరువాత అతని లోపల కలిగే ఉపశమనం, కృతజ్ఞత, అలసట, నిశ్శబ్ద ఆనందం — వాటిని ఏ పదం పూర్తిగా మోస్తుంది?

మాటలు అక్కడ విఫలమవుతాయి. అక్కడ మౌనం ప్రారంభమవుతుంది.

మౌనం అంటే మాటల లేమి కాదు

మన భారతీయ దర్శనాల్లో “మౌనం” అనేది మాటల లేమి కాదు. అది ఒక స్థితి. ఒక అవగాహన. ఒక అంతర్మథనం. ఒక అపారమైన శక్తి.

అందుకే ఉపనిషత్తులు బ్రహ్మాన్ని నిర్వచించడానికి చివరికి “నేతి నేతి” అని ఆగిపోయాయి. “ఇది కాదు… అది కాదు…” అని చెప్పి నిశ్శబ్దంలోకి వెళ్లిపోయాయి.

ఎందుకంటే అనంతాన్ని భాషలో బంధించడం అసాధ్యం.

ఒకసారి ఓ శిష్యుడు బుద్ధుడిని అడిగాడు: “ఆత్మ ఉందా?”

బుద్ధుడు మౌనంగా ఉన్నాడు.

మరో రోజు ఇంకొకరు అడిగాడు: “ఆత్మ లేదా?”

మళ్లీ బుద్ధుడు మౌనంగా ఉన్నాడు.

శిష్యులు ఆశ్చర్యపోయారు. “సమాధానం మీకు తెలుసు కదా! ఎందుకు చెప్పడం లేదు?” అని అడిగారు.

బుద్ధుడు నవ్వి చెప్పాడట: “నేను ఏ సమాధానం చెప్పినా, వారు దాన్నే సత్యంగా పట్టుకుని జీవితం మొత్తం వాదనల్లో గడిపేస్తారు. కానీ నేను మౌనంగా ఉంటే, వాళ్లు తమలోకి చూడటం మొదలుపెడతారు.”

ఇదే మౌనంలోని మహత్తు.

మాట మనల్ని బయటకు తీసుకెళ్తుంది.
మౌనం మనల్ని లోపలికి తీసుకెళ్తుంది.

రమణ మహర్షి మౌనం

రమణ మహర్షి దగ్గరకు ప్రపంచం నలుమూలల నుండి వేలమంది వచ్చేవారు. కొంతమంది క్లిష్టమైన తత్వశాస్త్ర ప్రశ్నలు అడిగేవారు. కొంతమంది జీవితం అర్థమేంటని అడిగేవారు. కొంతమంది దేవుడు ఉన్నాడా అని అడిగేవారు.

చాలాసార్లు ఆయన సమాధానం చెప్పేవారు కాదు. కేవలం చూస్తూ ఉండేవారు.

ఆ మౌనంలోనే ప్రశ్న అడిగినవారి మనసు నెమ్మదిగా ప్రశాంతమవుతుండేది.

ఎందుకంటే కొన్ని ప్రశ్నలకు జవాబులు పదాల్లో రావు. అవి అనుభూతిగా మాత్రమే వస్తాయి.

సంగీతంలో మౌనం

ఒక సంగీతాన్ని ఊహించండి.

త్యాగరాజు కీర్తనలో ఒక రాగం చివర్లో వచ్చే ఆ చిన్న విరామం… ఘంటసాల పాటలో మాట ముగిసిన తర్వాత వినిపించే ఆ నిశ్శబ్ద క్షణం… ఇళయరాజా సంగీతంలో ఒక్కసారిగా అన్ని వాయిద్యాలు ఆగిపోయి కేవలం గాలి శబ్దం మాత్రమే మిగిలే ఆ క్షణం…

ఆ నిశ్శబ్దమే మనసును ఎక్కువగా తాకుతుంది.

ఎందుకంటే భావోద్వేగాలకు మాటలకంటే మౌనం దగ్గర.

జీవితంలోని లోతైన క్షణాలు

మనిషి జీవితంలో అత్యంత లోతైన సంఘటనలు సాధారణంగా మౌనంలోనే జరుగుతాయి.

శ్మశానంలో ఎవరూ పెద్దగా మాట్లాడరు. ప్రేమలో నిజమైన క్షణాల్లో మాటలు తగ్గిపోతాయి. ధ్యానంలో మౌనం పెరుగుతుంది. ప్రకృతిని చూస్తూ నిలబడినప్పుడు మనసు నిశ్శబ్దమవుతుంది.

ఎందుకు?

ఎందుకంటే ఆ అనుభవాల తీవ్రతను భాష మోయలేకపోతుంది.

శాస్త్రానికీ భాష పరిమితులే

గొప్ప శాస్త్రవేత్తలు కూడా ఈ పరిమితిని అనుభవించారు. విశ్వాన్ని, కాలాన్ని, క్వాంటం స్థితులను, చైతన్యాన్ని వివరించేటప్పుడు సాధారణ భాష ఒక స్థాయికి మించి ముందుకు వెళ్లలేకపోతుంది.

ఎలక్ట్రాన్ ఒకేసారి రెండు స్థితుల్లో ఎలా ఉంటుంది? పరిశీలన వల్ల వాస్తవం ఎలా మారుతుంది? కాలం నిజంగా ప్రవహిస్తుందా లేక మన అనుభవమేనా?

ఈ ప్రశ్నలను వివరిస్తూ శాస్త్రవేత్తలు చివరకు ఉపమానాలకు, సంకేతాలకు, గణితానికి వెళ్తారు. ఎందుకంటే సాధారణ భాష అక్కడ పనికిరాదు.

మౌనంలో వ్యక్తమయ్యే ప్రేమ

మన రోజువారీ జీవితంలో కూడా ఇదే జరుగుతుంది.

ఒక తండ్రి తన కుమారుడిపై ఎంత ప్రేమ ఉందో చాలా అరుదుగానే మాటల్లో చెప్తాడు. కానీ రాత్రి వరకు పనిచేసి పిల్లల కోసం భవిష్యత్తు నిర్మించడం ద్వారా చెప్తాడు.

ఒక తల్లి “నేను నిన్ను ప్రేమిస్తున్నాను” అని రోజూ చెప్పకపోవచ్చు. కానీ ఉదయం అందరికంటే ముందే లేచి ఇంటి కోసం పరుగులు తీయడం ద్వారా చెప్తుంది.

మనిషి జీవితంలోని అత్యంత నిజమైన ప్రేమలు ఎక్కువగా మౌనంలోనే వ్యక్తమవుతాయి.

మౌనం బలహీనత కాదు

ఇక్కడ ఒక ప్రమాదం కూడా ఉంది.

మౌనం అంటే పారిపోవడం కాదు.

కొంతమంది భయంతో మౌనంగా ఉంటారు. కొంతమంది బాధ్యత తప్పించుకోవడానికి మౌనంగా ఉంటారు. కొంతమంది అన్యాయం చూసినా మాట్లాడరు.

అది మౌనం కాదు. అది బలహీనత.

నిజమైన మౌనం అనేది అవగాహనతో కూడిన ఎంపిక.

ఎప్పుడు మాట్లాడాలో తెలిసినవాడికే ఎప్పుడు మౌనంగా ఉండాలో తెలుస్తుంది.

వైద్యవృత్తిలో మౌన భాష

వైద్యవృత్తిలో కూడా ఒక గొప్ప సత్యం ఉంది.

రోగి ఎప్పుడూ మందులతోనే బాగుపడడు. కొన్ని సార్లు వైద్యుడి మౌనమైన సానుభూతితో బాగుపడతాడు.

ఐసీయూలో ఎన్నోసార్లు మనం చూస్తాము. కొన్ని కుటుంబాలు రిపోర్టులు వినడానికి రావు. వాళ్లు కేవలం డాక్టర్ ముఖం చూడటానికి వస్తారు.

ఆ ముఖంలో ఉన్న నిశ్శబ్ద భరోసా వాళ్లకు ఒక ఆశగా మారుతుంది.

మనిషి మెదడు మాటలను మాత్రమే చదవదు. మౌనాన్ని కూడా చదువుతుంది.

అందుకే కొంతమంది దగ్గర కూర్చుంటే ప్రశాంతంగా అనిపిస్తుంది. కొంతమంది దగ్గర కూర్చుంటే అలజడి పెరుగుతుంది.

వాళ్ల మాటల వల్ల కాదు. వాళ్ల అంతర్మనస్సు వల్ల.

సోషల్ మీడియా యుగంలో మౌనం

ఈ రోజుల్లో ప్రపంచం మరీ ఎక్కువగా మాట్లాడుతోంది.

సోషల్ మీడియా తెరిస్తే ప్రతి ఒక్కరూ తమ అభిప్రాయాలను కేకలతో చెప్తున్నారు. వినేవాళ్లు తగ్గిపోయారు. ఆలోచించే వాళ్లు తగ్గిపోయారు. ప్రతిస్పందనలు పెరిగాయి. ప్రతిబింబాలు తగ్గిపోయాయి.

ప్రతి ప్రశ్నకు వెంటనే సమాధానం చెప్పాలనే తొందర మనిషిని లోతుల నుండి దూరం చేస్తోంది.

గతంలో ఋషులు అడవులకు వెళ్లి మౌనంలో కూర్చునేవారు. ఇప్పుడు మనిషి ఐదు నిమిషాలు ఫోన్ లేకుండా కూర్చోలేకపోతున్నాడు.

ఎందుకంటే బయట శబ్దం కంటే లోపల శబ్దం ఎక్కువగా ఉంది.

ధ్యానం : మౌనానికి దారి

ధ్యానం అంటే ఆలోచనలను బలవంతంగా ఆపేయడం కాదు. వాటిని గమనిస్తూ నెమ్మదిగా నిశ్శబ్దానికి చేరుకోవడం.

సముద్రం పై అలలు ఎంత ఉన్నా, లోతుల్లో నిశ్శబ్దమే ఉంటుంది.

మనిషి చైతన్యం కూడా అలాంటిదే.

పైపైన ఆలోచనలు, కోపాలు, భయాలు, ఆశలు, నిరాశలు — ఇవన్నీ అలలు. లోపల మాత్రం ఒక ప్రశాంతమైన సాక్షి ఉంది.

బుద్ధుడు దాన్నే చూశాడు. రమణ మహర్షి దాన్నే “నేను ఎవరు?” అనే ప్రశ్నతో అన్వేషించాడు.

ముగింపు

మౌనం అంటే మాటల ముగింపు కాదు. అది అవగాహన ప్రారంభం.

ఒక గొప్ప శిల్పి రాయిని చెక్కి విగ్రహం చేస్తాడు. కానీ అతను సృష్టించేది రాయి కాదు — మధ్యలో తీసేసిన ఖాళీ.

అలాగే జీవితం కూడా.

మనిషి గొప్పవాడవుతాడు ఎక్కువ మాట్లాడటం వల్ల కాదు. అవసరం లేని శబ్దాన్ని తొలగించగలిగినప్పుడు.

చివరకు మనిషి తెలుసుకునేది ఒకటే:

సత్యం పూర్తిగా చెప్పలేం.
ప్రేమ పూర్తిగా నిర్వచించలేం.
దేవుడిని పూర్తిగా వర్ణించలేం.
జీవితాన్ని పూర్తిగా అర్థం చేసుకున్నానని చెప్పలేం.

అందుకే గొప్ప జ్ఞానులు చివరికి నిశ్శబ్దంగా నవ్వుతారు.

ఎందుకంటే వారికి తెలుసు — మాటలు తలుపు వరకు మాత్రమే తీసుకెళ్తాయి. తలుపు దాటి లోపలికి వెళ్లేది మాత్రం మౌనమే.

---

డా. బి.ఎస్. చక్రవర్తి
ప్రొఫెసర్ & హెచ్‌ఓడీ, పిల్లల వైద్య విభాగం
ఆంధ్ర మెడికల్ కాలేజ్ / కేజీహెచ్, విశాఖపట్నం