డేటా సెంటర్లు: అభివృద్ధి కావాలా, పర్యావరణం కావాలా?

 డేటా సెంటర్లు: అభివృద్ధి కావాలా, పర్యావరణం కావాలా?

Dr B.S.Chakravarthy 26/10/2025.

ఈ మధ్యకాలంలో డేటా సెంటర్ల గురించి చాలా చర్చలు జరుగుతున్నాయి. కొందరు వీటిని అభివృద్ధికి అవసరమని అంటుంటే, మరికొందరు ఇవి పర్యావరణానికి ముప్పని హెచ్చరిస్తున్నారు. ఈ రెండు వాదనల మధ్య నిజం ఎక్కడ ఉంది? అసలు డేటా సెంటర్లు అంటే ఏమిటి? మనకు ఎందుకు అవసరం? ఇవి ఏ విధంగా మన జీవితాలను ప్రభావితం చేస్తాయి? ఈ ప్రశ్నలన్నింటికీ సమాధానాలు వెతుకుదాం.

మొదట డేటా సెంటర్లు అంటే ఏమిటో అర్థం చేసుకుందాం. మీరు వాట్సాప్ లో ఫోటో పంపినప్పుడు, యూట్యూబ్ లో వీడియో చూసినప్పుడు, గూగుల్ లో ఏదైనా వెతికినప్పుడు, ఆ డేటా అంతా ఎక్కడో నిల్వ ఉంటుంది. అది నిల్వ ఉంచే చోటే డేటా సెంటర్. ఒక విధంగా చెప్పాలంటే, డిజిటల్ ప్రపంచానికి ఇవి గ్రంథాలయాల లాంటివి. మన పూర్వీకులు అక్షరాలను తాటాకు ఆకుల మీద, కాగితంపై నిల్వ ఉంచేవారు. ఈనాడు మనం అన్నీ డిజిటల్ గా నిల్వ ఉంచుకుంటాం. ఆ నిల్వకి అవసరమైన భవనాలే డేటా సెంటర్లు.

ఇప్పుడు ప్రపంచవ్యాప్తంగా డేటా సెంటర్ల పట్ల ఉన్న ప్రతిఘటన గురించి చర్చిద్దాం. ఐర్లాండ్ లాంటి అభివృద్ధి చెందిన దేశం గూగుల్ డేటా సెంటర్ ను తిరస్కరించింది. కారణం చాలా స్పష్టం. ఒక డేటా సెంటర్ వాడే విద్యుత్తంతా మొత్తం దేశం వాడేంత విద్యుత్తు. ఇది ఒక చిన్న ఉదాహరణ కాదు. ఒక సామెత ఉంది, “దీపపు కింద చీకటి” అని. అంటే వెలుగు ఇచ్చే దీపం కింద చీకటి ఉంటుంది. అలాగే డిజిటల్ వెలుగును ప్రపంచానికి ఇచ్చే డేటా సెంటర్లు తమ చుట్టుప్రక్కల చీకటిని సృష్టిస్తున్నాయని ఆరోపణలు వస్తున్నాయి.

నెదర్లాండ్స్ మరింత ముందుకు వెళ్ళింది. మెటా కంపెనీ అప్లికేషన్ ను తిరస్కరించడమే కాకుండా, భవిష్యత్తులో పెద్ద డేటా సెంటర్లు పెట్టకూడదని చట్టమే చేసింది. ఇది ఒక దేశం ఆర్థిక అభివృద్ధి కంటే పర్యావరణ సంరక్షణకు ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఇస్తుందని సూచించే సంకేతం. డెన్మార్క్ కూడా అదే నిర్ణయాలు తీసుకుంటోంది. ఈ దేశాలన్నీ ఆర్థికంగా బలమైనవి, విద్యుత్ సమృద్ధిగా ఉత్పత్తి అవుతున్న దేశాలు. అయినా సరే వారు డేటా సెంటర్లను వ్యతిరేకిస్తున్నారు అంటే దాని వెనుక బలమైన కారణాలు ఉన్నాయి అని అర్థం చేసుకోవాలి.

అమెరికాలోని వర్జీనియా రాష్ట్రం డేటా సెంటర్ల కేంద్రంగా పేరు పొందింది. అక్కడ వందల ఎకరాల్లో ఈ భవనాలు నిర్మించబడ్డాయి. మొదట్లో ఉద్యోగాలు వస్తాయని, అభివృద్ధి జరుగుతుందని భావించారు. కానీ కొన్ని సంవత్సరాల తరువాత అక్కడి ప్రజలు NIMBY అనే నినాదంతో ఉద్యమించారు. NIMBY అంటే “Not In My BackYard”, అంటే “నా పెరట్లో వద్దు” అని అర్థం. ఈ మూడు పదాలు చాలా లోతైన భావాన్ని సూచిస్తాయి. డేటా సెంటర్లు ఎక్కడైనా ఉండవచ్చు, కానీ మా ప్రాంతంలో మాత్రం వద్దు అనే భావం ఇది. అక్కడి ప్రజలు గమనించారు. విద్యుత్ బిల్లులు పెరిగాయి, పవర్ కోతలు తరచుగా జరగసాగాయి, డేటా సెంటర్ల నుంచి నిరంతరం శబ్దాలు వస్తూ ఉన్నాయి, గాలిలో వేడి పెరిగింది. ఇవన్నీ చూసి వారు అర్థం చేసుకున్నారు, ఈ కంపెనీలు ఇచ్చే కొన్ని వందల ఉద్యోగాల కంటే వారు కోల్పోతున్నది ఎక్కువ అని.

ఇక్కడ ఒక ముఖ్యమైన ప్రశ్న మనకి ఎదురవుతుంది. లాటిన్ అమెరికా దేశాలైన చిలీ, ఉరుగ్వే, మెక్సికో లలో కూడా ఇదే పరిస్థితి. ప్రభుత్వాలు సానుకూలంగా ఉన్నా, ప్రజలు, పర్యావరణవేత్తలు వ్యతిరేకిస్తున్నారు. ఇక్కడ గమనించవలసిన విషయం ఏమిటంటే, అభివృద్ధి చెందిన దేశాలు తమకు కావాల్సిన డేటా సెంటర్లను మూడో ప్రపంచ దేశాల్లో పెట్టడానికి ప్రయత్నిస్తున్నాయి. ఇది ఒక పాత కథ. పూర్వం అభివృద్ధి చెందిన దేశాలు తమ ఫాక్టరీలను, తమ కాలుష్య పరిశ్రమలను పేద దేశాల్లో పెట్టేవారు. ఇప్పుడు ఇ-వేస్ట్ ని ఆఫ్రికా, ఆసియా దేశాల్లో డంప్ చేస్తున్నారు. అదే పద్ధతిని డేటా సెంటర్ల విషయంలో కూడా అనుసరిస్తున్నారు.

ఇప్పుడు డేటా సెంటర్ల వల్ల వచ్చే సమస్యల గురించి వివరంగా చూద్దాం. మొదటిది నీటి సమస్య. ఒక డేటా సెంటర్ కు ఎంత నీరు అవసరమంటే, అది నమ్మశక్యం కాదు. గూగుల్ డేటా సెంటర్ సంవత్సరానికి ఇరవై బిలియన్ లీటర్ల నీరు వాడుతుంది. మైక్రోసాఫ్ట్ డేటా సెంటర్ ఆరు బిలియన్ లీటర్లు వాడుతుంది. ఈ సంఖ్యలు వింటే భయం కలుగుతుంది. ఒక చిన్న పట్టణం మొత్తం ఒక సంవత్సరంలో వాడే నీరంత ఒక్క డేటా సెంటర్ వాడుతుంది. ఈ నీరు ఎందుకు అవసరం? డేటా సెంటర్ లలో ఉండే లక్షలాది కంప్యూటర్లు నిరంతరం పనిచేస్తుంటాయి. అవి చాలా వేడిగా మారుతాయి. ఆ వేడిని చల్లార్చడానికి నీరు అవసరం.

భారతదేశంలో ఇది చాలా పెద్ద సమస్య. మన దేశం ఇప్పటికే నీటి కొరతతో బాధపడుతోంది. బెంగళూరు, హైదరాబాద్ లాంటి నగరాలలో భూగర్భ జలమట్టం ప్రమాదకరంగా తగ్గిపోతోంది. ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో పెద్ద పెద్ద డేటా సెంటర్లు వచ్చి మరింత నీటిని తీసుకుంటే ఏమి జరుగుతుంది? బావులు ఎండిపోతాయి, వ్యవసాయం దెబ్బతింటుంది, త్రాగునీటి కోసం ప్రజలు పోరాడాల్సి వస్తుంది. ఒక పాత సామెత ఉంది, “నీళ్ళున్న చోట జీవం, నీళ్ళు లేని చోట శ్మశానం” అని. మన భవిష్యత్తు తరాలకి నీరు అందుబాటులో ఉండాలంటే ఈ విషయంలో మనం చాలా జాగ్రత్తగా ఉండాలి.

రెండవ పెద్ద సమస్య విద్యుత్ వినియోగం. ఒక్క డేటా సెంటర్ లక్ష కుటుంబాలు వాడే విద్యుత్తును వినియోగిస్తుంది. ఈ సంఖ్య అతిశయోక్తిగా అనిపించవచ్చు, కానీ నిజం దానికి దగ్గరగానే ఉంటుంది. భారతదేశంలో ఇప్పటికే విద్యుత్ కొరత ఉంది. గ్రామీణ ప్రాంతాలలో ఇప్పటికీ పవర్ కట్స్ సాధారణం. అటువంటి పరిస్థితుల్లో డేటా సెంటర్లకి అధిక ప్రాధాన్యత ఇస్తే సామాన్య ప్రజలకు విద్యుత్ ఎక్కడ నుంచి వస్తుంది? ఇక్కడ ఒక ముఖ్యమైన విషయం గమనించాలి. కొన్ని రాష్ట్రాల్లో విద్యుత్ సర్ప్లస్ ఉంది అని చెప్తారు. కానీ సమస్య ఉత్పత్తి మాత్రమే కాదు, పంపిణీ కూడా. గ్రిడ్ స్థిరత్వం చాలా ముఖ్యం. అకస్మాత్తుగా పెద్ద లోడ్ పెరిగితే గ్రిడ్ క్రాష్ అవుతుంది. అప్పుడు మొత్తం ప్రాంతానికే కరెంటు పోతుంది.

మూడవది పర్యావరణ ప్రభావం. డేటా సెంటర్లు నిరంతరం వేడిని వదులుతూ ఉంటాయి. ఈ వేడి చుట్టుపక్కల ప్రాంతాల ఉష్ణోగ్రతను పెంచుతుంది. లాస్ ఏంజెల్స్ లో జరిగిన అగ్ని ప్రమాదాలకు డేటా సెంటర్లు ఒక కారణం అనే వాదన ఉంది. ఇది పూర్తిగా నిరూపించబడలేదు కానీ, డేటా సెంటర్లు స్థానిక వాతావరణాన్ని ప్రభావితం చేస్తాయనేది నిజం. అంతేకాకుండా ఇవి కార్బన్ ఉద్గారాలకు కూడా కారణం. విద్యుత్ ఉత్పత్తికి బొగ్గు కాల్చాల్సి వస్తుంది. దీంతో కార్బన్ ఫుట్ ప్రింట్ పెరుగుతుంది. గ్లోబల్ వార్మింగ్ తో బాధపడుతున్న ప్రపంచంలో ఇది మరో సమస్య.

నాల్గవది భూమి వినియోగం. ఒక డేటా సెంటర్ కి వందల ఎకరాల భూమి అవసరం. ఈ భూమిని వ్యవసాయానికి, గృహనిర్మాణానికి, లేదా ఇతర ఉత్పాదక ప్రయోజనాలకు వాడవచ్చు. కానీ ఒకసారి డేటా సెంటర్ వచ్చేసాక ఆ ప్రాంతం మొత్తం మారిపోతుంది. చెట్లు నరికివేయబడతాయి, పచ్చిక ప్రాంతాలు కాంక్రీట్ అయిపోతాయి, పక్షులు, జంతువులు అక్కడ నుంచి వెళ్ళిపోతాయి. ఒక విధంగా చెప్పాలంటే చిన్న పర్యావరణ వ్యవస్థ మొత్తం నాశనం అవుతుంది.

అయితే ఇవన్నీ ఒక వైపు. మరో వైపు కూడా ఉంది. డేటా సెంటర్లు లేకుండా ఆధునిక జీవితం అసాధ్యం. మీరు ఈ వ్యాసాన్ని చదువుతున్నారు అంటే, అది ఎక్కడో ఒక డేటా సెంటర్ లో నిల్వ ఉంది. మీ బ్యాంకు ఖాతా వివరాలు, ఆసుపత్రి రికార్డులు, ప్రభుత్వ పత్రాలు, అన్నీ డేటా సెంటర్ల మీద ఆధారపడి ఉన్నాయి. డిజిటల్ ఇండియా అనే కల నిజం కావాలంటే డేటా సెంటర్లు అవసరం. కొవిడ్ కాలంలో మనమంతా ఇంటి నుంచి పనిచేయగలిగాము, ఆన్ లైన్ తరగతులు జరిపించగలిగాము, అదంతా డేటా సెంటర్ల వల్లనే.

ఉద్యోగాలు కూడా ముఖ్యమైన అంశం. ఒక డేటా సెంటర్ వేల మందికి ప్రత్యక్షంగా, లక్షల మందికి పరోక్షంగా ఉద్యోగాలు కల్పిస్తుంది. నిర్మాణ దశలో, నిర్వహణ దశలో, సప్లై చైన్ లో, చుట్టుపక్కల సేవల రంగంలో, అనేక విధాలుగా ఉద్యోగాలు సృష్టిస్తుంది. ఒక యువకుడికి మంచి ఉద్యోగం లభిస్తే అతని కుటుంబమంతా లబ్ధి పొందుతుంది. ఆ లబ్ధి నిరాకరించలేము.

విదేశీ పెట్టుబడులు కూడా ముఖ్యమైనవి. గూగుల్, మైక్రోసాఫ్ట్, అమెజాన్ లాంటి పెద్ద కంపెనీలు భారతదేశంలో పెట్టుబడులు పెడితే, అది మన ఆర్థిక వ్యవస్థకు మేలు. ఇవి డాలర్లలో పెట్టుబడులు పెడతాయి, పన్నులు చెల్లిస్తాయి, స్థానిక ఆర్థిక వ్యవస్థను బలోపేతం చేస్తాయి. ప్రభుత్వానికి వచ్చే రెవెన్యూ పెరుగుతుంది. ఆ డబ్బుతో పాఠశాలలు, ఆసుపత్రులు, రోడ్లు నిర్మించవచ్చు.

అయితే ఇక్కడ ప్రశ్న ఏమిటంటే, ఈ రెండింటి మధ్య సమతుల్యత ఎలా సాధించాలి? పర్యావరణాన్ని కాపాడుకుంటూ అభివృద్ధి సాధించడం ఎలా సాధ్యం? దీనికి సమాధానం సింగపూర్, స్వీడన్ లాంటి దేశాల నుంచి తెలుస్కోవచ్చు. ఈ దేశాలు కఠినమైన పర్యావరణ నియమాలతో డేటా సెంటర్లను అనుమతిస్తున్నాయి. మొదటిది, పూర్తిగా పునరుత్పాదక శక్తితో మాత్రమే డేటా సెంటర్లు నడపాలి. సౌర శక్తి, పవన శక్తి, జల విద్యుత్తు వంటివి వాడాలి. రెండవది, వాటర్ రీసైక్లింగ్ తప్పనిసరి. ఒక చుక్క నీరు కూడా వృధా చేయకూడదు. మూడవది, జీరో కార్బన్ ఉద్గారాలు. నాల్గవది, స్థానిక ప్రజలకు ప్రాధాన్యతతో ఉద్యోగాలు ఇవ్వాలి. ఐదవది, క్రమం తప్పకుండా పర్యావరణ ఆడిట్లు.

భారతదేశం కూడా ఇలాంటి నియమాలు రూపొందించాలి. మొదట పర్యావరణ ప్రభావ అంచనా తప్పనిసరి చేయాలి. ఏ ప్రాంతంలో డేటా సెంటర్ పెట్టాలో నిర్ణయించేముందు అక్కడి నీటి లభ్యత, విద్యుత్ పరిస్థితి, స్థానిక పర్యావరణ వ్యవస్థ, ప్రజల అభిప్రాయాలు, అన్నీ పరిశీలించాలి. నీటి కొరత ఉన్న ప్రాంతాలలో డేటా సెంటర్లను పూర్తిగా నిషేధించాలి. సముద్ర తీర ప్రాంతాలలో, అడవుల సమీపంలో, వ్యవసాయ భూములలో వీటిని అనుమతించకూడదు.

ప్రజల భాగస్వామ్యం చాలా ముఖ్యం. ఏ పెద్ద ప్రాజెక్ట్ అయినా స్థానిక ప్రజల సంప్రదింపు లేకుండా రాకూడదు. ప్రజాస్వామ్యంలో ప్రజలకు హక్కు ఉంది, తమ ప్రాంతంలో ఏమి జరగాలో నిర్ణయించే హక్కు. వర్జీనియాలో జరిగిన NIMBY ఉద్యమం మనకి పాఠం నేర్పుతుంది. ప్రజలను విస్మరిస్తే, తరువాత ఎదురయ్యే ప్రతిఘటన మరింత బలంగా ఉంటుంది. కాబట్టి ప్రారంభం నుంచే ప్రజలను ప్రక్రియలో పాల్గొనేలా చేయాలి.

కంపెనీలు కూడా బాధ్యతతో వ్యవహరించాలి. లాభం మాత్రమే లక్ష్యం కాకూడదు. కార్పొరేట్ సోషల్ రెస్పాన్సిబిలిటీ అనేది మాటల్లో మాత్రమే కాకుండా చర్యల్లో కనిపించాలి. ఒక చెట్టు నరికితే పది చెట్లు నాటాలి. వాడిన నీటిని శుద్ధి చేసి తిరిగి వదిలివేయాలి. స్థానిక ప్రజలకు ఉచిత విద్య, ఆరోగ్య సేవలు అందించాలి. ప్రతి సంవత్సరం పర్యావరణ నివేదికలు ప్రజల ముందు ఉంచాలి. పారదర్శకత చాలా ముఖ్యం.

ప్రభుత్వం కూడా జాగ్రత్తగా ఉండాలి. విదేశీ కంపెనీలు కావాలని, పెట్టుబడులు కావాలని అంటూ అవసరమైన బెనిఫిట్లకు మించి ఇవ్వవద్దు. ఎర్ర తివాచీ చాపకూడదు. దీర్ఘకాలిక ప్రభావాలను ఆలోచించాలి. పది సంవత్సరాల తరువాత, ఇరవై సంవత్సరాల తరువాత ఏమి జరుగుతుంది అనే దృష్టితో నిర్ణయాలు తీసుకోవాలి. ఒక పాత సామెత ఉంది, “ఈనాటి భోజనం కోసం రేపటి విత్తనాలు తినకూడదు” అని. భవిష్యత్తు తరాల కోసం పర్యావరణాన్ని కాపాడుకోవాలి.

మరో ముఖ్యమైన అంశం గ్రీన్ డేటా సెంటర్లు. టెక్నాలజీ అభివృద్ధి చెందుతోంది. ఇప్పుడు తక్కువ నీరు, తక్కువ విద్యుత్తుతో పనిచేసే డేటా సెంటర్లు సాధ్యం. అంతరిక్షంలో, సముద్రగర్భంలో కూడా డేటా సెంటర్లు పెట్టే ప్రయోగాలు జరుగుతున్నాయి. మనం కూడా అటువంటి ఆధునిక టెక్నాలజీని ప్రోత్సహించాలి. పాత టెక్నాలజీతో నిర్మించిన డేటా సెంటర్లను అనుమతించకూడదు.

ఇప్పుడు రియల్ ఎస్టేట్ విషయానికి వద్దాం. డేటా సెంటర్ దగ్గర ఫ్లాట్ కొనొద్దు, అమ్ముడుపోదు అనే హెచ్చరిక వ్యాసంలో ఉంది. ఇది పాక్షికంగా నిజం. డేటా సెంటర్ల చుట్టూ ప్రాంతం పారిశ్రామిక ప్రాంతంగా మారుతుంది. నివాసయోగ్యత తగ్గుతుంది. శబ్దం, వేడి, ట్రాఫిక్ పెరుగుతుంది. కానీ అదే సమయంలో ఉద్యోగాల కారణంగా డిమాండ్ కూడా ఉంటుంది. కాబట్టి ఇది పూర్తిగా నిజం కాకపోవచ్చు, కానీ జాగ్రత్తగా ఉండాలనే హెచ్చరిక మాత్రం సరైనది.

ఇక్కడ ఒక ముఖ్యమైన తేడా గమనించాలి. అభివృద్ధి చెందిన దేశాలు మరియు అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల మధ్య తేడా. ఐర్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, డెన్మార్క్ ఇప్పటికే అభివృద్ధి చెందిన దేశాలు. వారికి ఉద్యోగాలు ఎక్కువగా అవసరం లేదు, ఆర్థిక వ్యవస్థ బలంగా ఉంది. కాబట్టి వారు పర్యావరణ సంరక్షణకు ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఇవ్వవచ్చు. కానీ భారతదేశం లాంటి దేశాలకు ఇంకా కోట్లాది మందికి ఉద్యోగాలు కావాలి, అభివృద్ధి కావాలి, పేదరికం తగ్గించాలి. కాబట్టి మన పరిస్థితి భిన్నంగా ఉంది. కానీ అందుకని పర్యావరణాన్ని పూర్తిగా విస్మరించలేం.

మనం మధ్య మార్గాన్ని వెతకాలి. అభివృద్ధి కావాలి అని పర్యావరణాన్ని నాశనం చేయకూడదు, పర్యావరణం కావాలి అని అభివృద్ధిని ఆపకూడదు. రెండింటినీ సమతుల్యం చేసే మార్గం వెతకాలి. ఇది కష్టమైన పని, కానీ అసాధ్యం కాదు. జపాన్, దక్షిణ కొరియా లాంటి దేశాలు ఎలా అభివృద్ధి చెందాయో చూడండి. వారు పర్యావరణాన్ని కాపాడుకుంటూ అభివృద్ధి చెందారు. మనం కూడా ఆ మార్గంలో నడవాలి.

ఇక్కడ ఒక ముఖ్యమైన ప్రశ్న ఎదురవుతుంది. మనం డేటా సెంటర్లను పూర్తిగా తిరస్కరించాలా? జవాబు లేదు. మనం వాటిని తిరస్కరించలేం, ఎందుకంటే అవి ఆధునిక జీవితానికి అవసరం. కానీ గుడ్డిగా స్వీకరించకూడదు. షరతులతో, నియమాలతో, పర్యవేక్షణతో స్వీకరించాలి. ఒక వైద్యుడు మందు ఇచ్చినప్పుడు మోతాదు చెప్తాడు. ఎక్కువ తీసుకుంటే విషం, తగిన మోతాదులో తీసుకుంటే మందు. అలాగే డేటా సెంటర్లు కూడా.

భారతదేశంలో ప్రతి రాష్ట్రం భిన్నమైన పరిస్థితులు కలిగి ఉంది. కేరళలో నీరు సమృద్ధిగా ఉంటుంది, రాజస్థాన్ లో కొరత. తమిళనాడులో విద్యుత్ సర్ప్లస్, బీహార్ లో కొరత. కాబట్టి ప్రతి రాష్ట్రానికి వేర్వేరు విధానాలు కావాలి. ఒకే కొలమానం అందరికీ వర్తించదు. స్థానిక పరిస్థితులను బట్టి నిర్ణయాలు తీసుకోవాలి.

మరో విషయం గమనించాలి. డేటా సెంటర్లు వచ్చిన తరువాత వాటిని మూసివేయడం చాలా కష్టం. ఒకసారి పెట్టుబడులు పెట్టేసాక, ఉద్యోగాలు ఇచ్చేసాక, సిస్టమ్ అంతా దానిపై ఆధారపడేసాక, తరువాత సమస్యలు తెలిసినా మూసివేయలేం. కాబట్టి ముందే జాగ్రత్తగా ఆలోచించాలి. “ముందు జాగ్రత్త వెనుక పశ్చాత్తాపం కంటే మంచిది” అనే సామెత ఇక్కడ వర్తిస్తుంది.

ప్రజల అవగాహన కూడా చాలా ముఖ్యం. మనం భావోద్వేగాలతో కాకుండా వాస్తవాలతో ఆలోచించాలి. డేటా సెంటర్లు మంచివి కాదు అని పూర్తిగా తిరస్కరించకూడదు, అవి అవసరమైనవి అని గుడ్డిగా స్వీకరించకూడదు. రెండు వైపులా వాదనలు విని, వాస్తవాలు తెలుసుకుని, తరువాత నిర్ణయం తీసుకోవాలి. ప్రజాస్వామ్యంలో ఇదే సరైన మార్గం.

చివరగా చెప్పాలంటే, డేటా సెంటర్ల విషయం ఒక్క కోణం నుంచి చూడకూడదు. అనేక కోణాల నుంచి చూడాలి. పర్యావరణవేత్త దృష్టి, ఆర్థిక నిపుణుడి దృష్టి, సాంకేతిక నిపుణుడి దృష్టి, సామాన్య పౌరుడి దృష్టి, భవిష్యత్తు తరాల దృష్టి, అన్నిటినీ కలిపి చూడాలి. అప్పుడే పూర్తి చిత్రం కనిపిస్తుంది.

డేటా సెంటర్లు రావడం ఆపలేం, అది ప్రగతి యొక్క భాగం. కానీ అవి ఎలా రావాలి, ఎక్కడ రావాలి, ఎంత రావాలి, ఏ షరతులతో రావాలి అనే విషయాలను మనం నిర్ణయించాలి. ఇది మన హక్కు, మన బాధ్యత కూడా.

నీరు కావాలి, కానీ రక్తం కాదు. విద్యుత్తు కావాలి, కానీ చీకటి కాదు. అభివృద్ధి కావాలి, కానీ విధ్వంసం కాదు. ఉద్యోగాలు కావాలి, కానీ ఆరోగ్యం లేకుండా కాదు. డేటా సెంటర్లు కావాలి, కానీ పర్యావరణాన్ని నాశనం చేసే విధంగా కాదు.

భవిష్యత్తు మనం ఎలా ఆలోచిస్తామో దానిపై ఆధారపడి ఉంటుంది. మన పిల్లలు, మన పిల్లల పిల్లలు ఏ విధమైన భూమిని వారసత్వంగా పొందుతారు అనేది ఈనాడు మనం తీసుకునే నిర్ణయాలపై ఆధారపడి ఉంది. కాబట్టి జాగ్రత్తగా ఆలోచించి, వివేకంతో నిర్ణయించి, భవిష్యత్తు తరాలకు మంచి ప్రపంచాన్ని అప్పగించాలి.

డేటా సెంటర్ల విషయంలో మన వైఖరి ఇలా ఉండాలి. కావాలి, కానీ జాగ్రత్తగా. స్వాగతం, కానీ షరతులతో. అభివృద్ధి, కానీ సుస్థిరంగా. ఇదే మధ్య మార్గం, ఇదే సరైన మార్గం.