నువ్వు పదేపదే నిర్మించుకునే మెదడు Dr B.S.Chakravarthy
నువ్వు పదేపదే నిర్మించుకునే మెదడు
ఒక చిన్నారి పుట్టుకతోనే ఇలా అనుకోడు:
నేను దురదృష్టవంతుడిని.
శని నాకు అనుకూలంగా లేదు.
నాకు తెలివి లేదు.
నాలాంటి వాళ్లు జీవితంలో పైకి రాలేరు.
గత జన్మలో నేను చేసిన కర్మ వల్లే ఇప్పుడు ఈ కష్టాలు పడుతున్నాను.
అలాగే పుట్టుకతోనే ఇలా కూడా అనుకోడు:
నేను నేర్చుకోగలను.
నేను మారగలను.
ఓటమి శాశ్వతం కాదు.
నేను క్షమించగలను.
నేను క్రమశిక్షణను అలవర్చుకోగలను.
నేను మళ్లీ ప్రయత్నించగలను.
నవజాత శిశువు మెదడు అసాధారణమైన జీవ నిర్మాణంతో ఈ ప్రపంచంలోకి వస్తుంది — వంశపారంపర్యంగా వచ్చిన కొన్ని లక్షణాలు, ఎదుగుదలకు అవసరమైన జీవ ప్రక్రియలు, అపారమైన నేర్చుకునే సామర్థ్యం దానిలో ఉంటాయి.
కానీ — నేను ఎవరు? నాకు ఇలా ఎందుకు జరుగుతోంది? ఎవరిని భయపడాలి? ఏది శుభం, ఏది అశుభం? ఏది అవమానం? విజయం అంటే ఏమిటి? నా విధి ముందే నిర్ణయించబడిందా? — అనే సమాధానాల గ్రంథాలయంతో మాత్రం శిశువు పుట్టడు.
అవన్నీ తరువాత వస్తాయి.
చాలావరకు పునరావృతం ద్వారా వస్తాయి.
అక్కడే న్యూరోప్లాస్టిసిటీ — అనుభవానికి అనుగుణంగా తనను తాను మార్చుకునే మెదడు సామర్థ్యం — అత్యంత ఆసక్తికరంగా మారుతుంది. ఇది కేవలం నాడీవిజ్ఞానశాస్త్రానికి సంబంధించిన విషయం కాదు. ఒక మనిషి జీవితంలో ఆలోచనలు, అలవాట్లు, భయాలు, ధైర్యం, వ్యక్తిత్వం ఎలా క్రమంగా రూపుదిద్దుకుంటాయో అర్థం చేసుకునే ఒక అద్భుతమైన కిటికీ.
మనం జన్యువులను మాత్రమే వారసత్వంగా పొందము
భారతదేశంలో ఒక చిన్నారి కథల మహాసముద్రం మధ్య పెరుగుతాడు — స్వాతంత్ర్య పోరాటం, దేశం కోసం త్యాగాలు చేసిన నాయకుల కథలు, కుటుంబ చరిత్రలు, ప్రాంతీయ గుర్తింపులు; ధైర్యం, ధర్మం, విధి, విధేయత, త్యాగం, స్నేహం, ద్రోహం, నైతిక సంఘర్షణలతో కూడిన రామాయణ మహాభారత గాథలు; దేవాలయాలు, మసీదులు, చర్చిలు, పండుగలు; దేవుడు, కర్మ, విధి, పునర్జన్మ గురించిన సంభాషణలు; జాతకాలు, గ్రహాలు, నక్షత్రాలు, ముహూర్తాలు — కొన్ని కుటుంబాల్లో వివాహం నుంచి విద్య వరకు, ప్రయాణం నుంచి వ్యాపారం వరకు నిర్ణయాలను ప్రభావితం చేసేవి.
ఇవన్నీ లక్షలాది మంది పుట్టి పెరిగే సాంస్కృతిక ప్రపంచంలో భాగాలు. అవి అనుబంధాన్ని ఇవ్వవచ్చు, సంప్రదాయంతో కొనసాగింపును ఇవ్వవచ్చు, నైతిక కథలను, ఓదార్పును, జీవితానికి అర్థాన్ని ఇవ్వవచ్చు.
కాబట్టి శాస్త్రీయంగా మనం అడగాల్సిన ప్రశ్న — “ఇవన్నీ నమ్మాలా, నమ్మకూడదా?” అన్నది మాత్రమే కాదు.
ఎందుకంటే మెదడు కేవలం గణితం, భాష, సంగీతం మాత్రమే నేర్చుకోదు.
అది అర్థాలను నేర్చుకుంటుంది.
భయాన్ని నేర్చుకుంటుంది.
ఆత్మవిశ్వాసాన్ని నేర్చుకుంటుంది.
పక్షపాతాన్ని నేర్చుకుంటుంది.
నిస్సహాయతను నేర్చుకుంటుంది.
నమ్మకాన్ని నేర్చుకుంటుంది.
దేనిపై దృష్టి పెట్టాలో నేర్చుకుంటుంది.
చివరకు బయట నుంచి పదేపదే వినిపించిన ఒక మాట, మనలో నుంచే సహజంగా పుట్టిన స్వరంలా వినిపించడం మొదలవుతుంది.
పదేపదే కలిసి పనిచేసే నాడీకణాలు మరింత సులభంగా కలిసి పనిచేస్తాయి
నేర్చుకోవడం గురించి నాడీవిజ్ఞానశాస్త్రంలో అత్యంత ప్రసిద్ధమైన భావనల్లో ఒకటి డొనాల్డ్ హెబ్ పరిశోధనల నుంచి వచ్చింది. దానిని సాధారణంగా ఇలా చెబుతారు:
ఇది అత్యంత సంక్లిష్టమైన జీవశాస్త్రాన్ని సరళీకరించిన వాక్యమే అయినా, దానిలో ఒక గొప్ప సత్యం ఉంది. ఒకే నాడీవలయాలు పదేపదే పనిచేస్తే, భవిష్యత్తులో అవి పనిచేసే తీరు మారవచ్చు. కొన్ని నాడీకణాల మధ్య సంబంధాలు బలపడతాయి, కొన్ని బలహీనపడతాయి, అనుభవాన్ని బట్టి నాడీవలయాలు పునర్వ్యవస్థీకృతమవుతాయి. దీర్ఘకాలిక సాధనతో నిర్మాణపరమైన మార్పులు కూడా రావచ్చు.
అంటే మెదడు ఒక శిల్పం కాదు — ఒకసారి చెక్కి వదిలేసిన విగ్రహం కాదు. అనుభవానికి అనుగుణంగా నిరంతరం మారుతున్న సజీవ వ్యవస్థ. దీనినే న్యూరోప్లాస్టిసిటీ అంటాం.1
ప్రత్యేక నైపుణ్యాలను సంవత్సరాల తరబడి సాధన చేసిన వారిలో దీని ప్రభావాన్ని చూడవచ్చు.
లండన్ నగరంలోని అత్యంత సంక్లిష్టమైన వీధులను గుర్తుపెట్టుకునే టాక్సీ డ్రైవర్లలో స్థల జ్ఞాపకశక్తికి సంబంధించిన హిప్పోకాంపస్ నిర్మాణంలో అనుభవంతో ముడిపడిన తేడాలు గుర్తించారు.2
సంగీతకారుల్లో వారు సంవత్సరాలుగా సాధన చేసిన వాయిద్యానికి సంబంధించిన మెదడు ప్రాంతాల్లో అనుభవ సంబంధిత మార్పులు కనిపిస్తాయి.3,4,19
మెదడు దెబ్బతిన్న తరువాత కూడా కొన్ని సందర్భాల్లో పునరావాస చికిత్స ద్వారా మిగిలిన నాడీవలయాలు కొత్తగా వ్యవస్థీకృతమై, ఒకప్పుడు తిరిగి రాదనుకున్న కొన్ని పనులను కొంతవరకు తిరిగి సాధించగలవు.5,6
ప్రతి మనిషిలో ఈ సామర్థ్యం ఒకేలా ఉండదు; దీనికి జీవశాస్త్ర పరిమితులు ఉన్నాయి. అయినా ఒక విషయం స్పష్టం: అనుభవం నాడీవ్యవస్థను మార్చగలదు.
వీధులను పదేపదే గుర్తుపెట్టుకోవడం నాడీవలయాలను మార్చగలిగితే, ఇరవై సంవత్సరాల పాటు ప్రతి ఉదయం అదే భయాన్ని మనసులో తిరగేస్తే ఏమవుతుంది? ఒక శారీరక కదలికను పదేపదే చేయడం దానిని దాదాపు స్వయంచాలకంగా మార్చగలిగితే, కోపాన్ని, పోలికను, నిరాశావాదాన్ని, నిస్సహాయతను పదేపదే మనసులో నడిపితే ఏమవుతుంది?
ఏ మార్గం మంచిదో మెదడు అడగదు
న్యూరోప్లాస్టిసిటీ గురించి నాకు అత్యంత ముఖ్యంగా అనిపించే విషయం ఇదే.
న్యూరోప్లాస్టిసిటీకి నైతిక దిక్సూచి లేదు. మంచి అలవాట్లనే మెదడు బలపరచదు. పదేపదే చేసిన ఉపయోగకరమైన పని మరింత సులభమవుతుంది — అలాగే పదేపదే చేసిన హానికరమైన మానసిక నమూనా కూడా మరింత లోతుగా నేర్చుకున్న అలవాటుగా మారవచ్చు.
ఒక వ్యక్తి ప్రతి కష్టం వచ్చినప్పుడూ ఇలా అనుకుంటున్నాడని ఊహించండి:
“నాకు ఏదీ కలిసి రాదు. నేను దురదృష్టవంతుడిని.”
ఆ ఆలోచన విశ్వాన్ని మార్చదు. ఒక నాడీకణం ఉత్తేజితమైందని గ్రహాలు తమ స్థానాలు మార్చుకోవు.
కానీ దానికంటే వాస్తవమైన, మరింత ప్రభావవంతమైన విషయం జరగవచ్చు. మన వ్యాఖ్యానం మన దృష్టిని ప్రభావితం చేస్తుంది. దృష్టి మనం గమనించే విషయాలను ప్రభావితం చేస్తుంది. మన అంచనాలు పరిస్థితులను ఎలా ఎదుర్కొంటామో ప్రభావితం చేస్తాయి. ఓటమిని ముందే ఊహించే వ్యక్తి అవకాశాల ముందు వెనుకడుగు వేయవచ్చు, ఒక వైఫల్యం వచ్చిన వెంటనే ప్రయత్నాన్ని వదిలేయవచ్చు, సందిగ్ధ పరిస్థితులను కూడా ప్రతికూలంగా అర్థం చేసుకోవచ్చు, తన విజయాల కంటే వైఫల్యాలనే ఎక్కువగా గుర్తుంచుకోవచ్చు.
చివరకు అతనే అంటాడు: “చూశావా? నేను ముందే చెప్పాను. నా అదృష్టమే అంత.”
కానీ నిజంగా ఏమైంది? అతని నమ్మకం భవిష్యత్తును ముందే చెప్పిందా? అవసరం లేదు. బహుశా ఆ నమ్మకమే వాస్తవాన్ని అతను ఎలా ఎదుర్కొన్నాడో నిర్మించడంలో ఒక పాత్ర పోషించింది.
ఈ రెండింటి మధ్య తేడా చాలా పెద్దది.
విధి ఒక నాడీ అలవాటుగా మారినప్పుడు
ఒక వ్యక్తి చిన్నప్పటి నుంచి పదేపదే ఇలా వింటున్నాడనుకుందాం: “నీ నక్షత్రాలు బాగోలేవు.” “నీకు శని దశ నడుస్తోంది.” “గత జన్మలో చేసిన కర్మ వల్లే ఇప్పుడు ఇది జరుగుతోంది.” “అశుభ సమయంలో ఆ పని చేశావు.”
ఇవి వ్యక్తిగత విశ్వాసాలుగా, సాంస్కృతిక కథలుగా ఉండటం ఒక విషయం. కానీ అవే మనిషి తన జీవితంపై తనకున్న నియంత్రణ భావాన్ని పదేపదే తగ్గించే వివరణలుగా మారితే పరిస్థితి వేరుగా ఉంటుంది. అప్పుడు నిర్ణయాలను తన నియంత్రణకు బయట ఉన్న శక్తులకు అప్పగించే ప్రవృత్తి పెరగవచ్చు.18
ఓటమి ముందే రాసి ఉంటే మళ్లీ ఎందుకు ప్రయత్నించాలి?
కారణం గత జన్మలో ఉంటే, ఇప్పుడు నా ప్రవర్తనను ఎందుకు పరిశీలించాలి?
నా సమస్యకు కారణం ఒక గ్రహమైతే, నేను క్రమశిక్షణను ఎందుకు పెంచుకోవాలి?
ఎవరో చేతబడి చేశారని నేను నిర్ణయించుకుంటే, దెబ్బతిన్న సంబంధాన్ని సరిచేసుకోవడానికి ఎందుకు ప్రయత్నించాలి?
ధైర్యానికా, నిస్సహాయతకా?
బాధ్యతకా, లొంగుబాటుకా?
ప్రశ్నించడానికా, భయపడడానికా?
ప్రపంచాన్ని మరింత తెలివిగా ఎదుర్కోవడానికా, లేక దాని నుంచి వెనక్కి తగ్గడానికా?
ఈ ప్రశ్నను ఎవరి విశ్వాసాన్నీ అవమానించకుండా అడగవచ్చు. నిజానికి మన తాత్విక సంప్రదాయాల్లోనే మరో గొప్ప సందేశం ఉంది: మనిషి తనపై తాను పనిచేయాలి.
భగవద్గీత అర్జునుడికి కష్టాల నుంచి తప్పించుకునే మాయామార్గాన్ని ఇవ్వదు — అతడు చూడాలి, అర్థం చేసుకోవాలి, తన అంతరంగ సంఘర్షణను ఎదుర్కోవాలి, చివరకు చర్య తీసుకోవాలి. మహాభారతం కూడా యంత్రాల్లా పరిపూర్ణమైన మనుషుల కథ కాదు — ఎంపికలు, విధేయతలు, కోరికలు, పరిణామాలు, నైతిక సంఘర్షణల మధ్య చిక్కుకున్న మనుషుల కథ.
ఈ కోణంలో చదివితే మన ఇతిహాసాలు శాస్త్రీయ ఆలోచనకు శత్రువులు కావాల్సిన అవసరం లేదు. మన మనసును చూసుకునే అద్దాలుగా కూడా అవి ఉపయోగపడవచ్చు.
“శక్తి నీలోనే ఉంది” అనే మాటకు జీవశాస్త్ర అర్థం ఉందేమో
శతాబ్దాలుగా అనేక ఆధ్యాత్మిక సంప్రదాయాలు మనిషికి ఒక మాట చెబుతున్నాయి: మార్పు నీలోనే మొదలవుతుంది. ఆ మాటకు జోడించబడిన అతీంద్రియ వివరణలను నాడీవిజ్ఞానశాస్త్రం నిరూపించదు. కానీ అదే మాటకు ఒక అద్భుతమైన జీవశాస్త్ర అర్థాన్ని మాత్రం చూపిస్తుంది.
మనలో నిజంగానే ఒక అసాధారణ సామర్థ్యం ఉంది: మన నాడీవ్యవస్థ నేర్చుకోగలదు, మారగలదు, తనను తాను పునర్వ్యవస్థీకరించుకోగలదు, మనం పదేపదే చేసే పనిలో మరింత నైపుణ్యం సంపాదించగలదు.
మనకు మాయ అవసరం లేదు.
జీవశాస్త్రం అందిస్తున్న మార్పే ఇప్పటికే అద్భుతమైనది.
దృష్టి చిన్న విషయం కాదు
ప్రతి రోజు మన చుట్టూ లక్షల సంకేతాలు ఉంటాయి. వాటన్నింటినీ మనం సమానంగా గ్రహించలేం. అందుకే మనం దేనిపై పదేపదే దృష్టి పెడుతున్నామన్నది చాలా ముఖ్యం.
ఇద్దరు వ్యక్తులకు ఒకే వృత్తిపరమైన ఎదురుదెబ్బ తగిలిందనుకుందాం. ఒకరు నెలరోజుల పాటు ఇలా తిరగేస్తారు: “వాళ్లు నన్ను అవమానించారు. వాళ్లు ఎప్పుడూ ఇలానే చేస్తారు. అప్పుడు నేను అలా చెప్పాల్సింది. వాళ్లను ఎప్పటికీ క్షమించను.”
మరొకరికి కూడా అదే బాధ కలుగుతుంది — న్యూరోప్లాస్టిసిటీ అంటే సహజమైన భావోద్వేగాలను అణచివేయడం కాదు — కానీ కొంతకాలం తరువాత అతను అడుగుతాడు: ఏం జరిగింది? దీని నుంచి నేనేం నేర్చుకోగలను? ఇందులో నా నియంత్రణలో ఉన్నది ఏమిటి? ఇప్పుడు నేను ఏం చేయాలి?
సంఘటన ఒకటే. దాని తరువాత మెదడుకు ఇచ్చిన శిక్షణ మాత్రం ఒకటి కాదు.
అందుకే నేను కేవలం “సానుకూలంగా ఆలోచించండి” అని చెప్పను. కొన్నిసార్లు జీవితం నిజంగానే భయంకరంగా ఉంటుంది — మనుషులు అనారోగ్యానికి గురవుతారు, సంబంధాలు విరిగిపోతాయి, వృత్తిలో వైఫల్యాలు వస్తాయి, మనం ప్రేమించిన వారు మరణిస్తారు, అన్యాయం ఉంటుంది.
వాస్తవాన్ని తిరస్కరించడానికి మెదడును శిక్షణ ఇవ్వకూడదు. వాస్తవాన్ని ఎదుర్కొంటూనే, అవసరం లేని అదనపు బాధను మనమే సృష్టించుకోకుండా ఉండటానికి దానిని శిక్షణ ఇవ్వాలి.17
కోపం వచ్చినప్పుడు గుర్తించండి — ప్రతి రాత్రీ దానిని సాధన చేయకండి.
దుఃఖించండి — దానినే మీ శాశ్వత గుర్తింపుగా మార్చుకోకండి.
భయాన్ని అనుభవించండి — కానీ అది ఇచ్చే ప్రతి ఆదేశాన్నీ పాటించకండి.
ఇదే నాకు మరింత పరిణతి చెందిన సానుకూల ఆలోచన. కల్పన కాదు, దిశ.
తీవ్రత కంటే పునరావృతం ముఖ్యమై ఉండవచ్చు
మార్పు అంటే ఒక గొప్ప నిర్ణయం అని మనం ఊహిస్తాం — కొత్త సంవత్సరం మొదటి రోజు, ఒక అద్భుతమైన ఉపన్యాసం, ఒక తీవ్రమైన వైఫల్యం, ఒక ఆధ్యాత్మిక అనుభూతి, అర్ధరాత్రి చూసిన ఒక ప్రేరణాత్మక వీడియో.
కానీ మెదడు సాధారణంగా నేర్చుకునేది పునరావృతం ద్వారా. అప్పుడప్పుడు వచ్చే గంటల ఉత్సాహం కంటే ప్రతిరోజూ ఐదు లేదా పది నిమిషాల నిజమైన సాధన ఎక్కువ మార్పు తీసుకురావచ్చు.
మీరు దయగల వ్యక్తిగా మారాలనుకుంటే, దయ మీ ప్రవర్తనలో కనిపించాలి.
క్రమశిక్షణ కావాలంటే, క్రమశిక్షణతో కూడిన పనులను చేయాలి.
క్షమించే మనిషిగా మారాలంటే, మనసులో పగను పదేపదే తిరగేయడాన్ని ఆపే సాధన చేయాలి.
మేధో నిజాయితీ కావాలంటే, అవసరమైనప్పుడు పదేపదే “నాకు తెలియదు” అని చెప్పగలగాలి.
ధైర్యం కావాలంటే, మనసు వెనక్కి లాగుతున్నప్పటికీ మన సామర్థ్యానికి తగిన కష్టమైన పనులను ఎదుర్కోవాలి.
రచయిత కావాలంటే రాయాలి. భౌతికశాస్త్రం అర్థం చేసుకోవాలంటే చదవాలి. ఆరోగ్యకరమైన శరీరం కావాలంటే కదలాలి — మళ్లీ, మళ్లీ, మళ్లీ.
కష్టంలో దాగి ఉన్న ఆసక్తికరమైన విషయం
ఈ శాస్త్రంలో నాకు అత్యంత అందంగా అనిపించే మరో అంశం ఉంది: నేర్చుకోవడానికి సవాలు అవసరం.
పూర్తిగా అలవాటైపోయిన పని నాడీవ్యవస్థకు కొత్తగా నేర్చుకోవడానికి పెద్దగా ఏమీ ఇవ్వదు. కానీ దృష్టి, శ్రమ, తప్పును గుర్తించడం, దిద్దుకోవడం, కొత్తగా అనుసరించడం అవసరమయ్యేంత సవాలుతో కూడిన సాధనలో నేర్చుకోవడం మరింత లోతుగా జరగవచ్చు.
యాంటీరియర్ మిడ్‌సింగ్యులేట్ కార్టెక్స్ అనే మెదడు ప్రాంతంపై ఇటీవల ఆసక్తి పెరిగింది — శ్రమ, పట్టుదల, ఆలోచనపై నియంత్రణ, కష్టమైన పనిని చేయాలా వద్దా అనే నిర్ణయాల వంటి ప్రక్రియల్లో ఈ ప్రాంతం పాత్ర పోషిస్తుంది. కొన్ని ప్రజాదరణ పొందిన వివరణల్లో దీనిని “సంకల్పశక్తి కండరం” అని పిలుస్తారు — శాస్త్రీయంగా అది మరీ సరళమైన వివరణ. ధైర్యం లేదా క్రమశిక్షణ ఒకే మెదడు ప్రాంతంలో కూర్చుని ఉండవు; ప్రేరణ అనేది అనేక నాడీవలయాలు, శరీర స్థితులు, జ్ఞాపకాలు, ప్రతిఫల వ్యవస్థలు, సామాజిక పరిస్థితులు కలిసి సృష్టించే సంక్లిష్ట ప్రక్రియ.7
అయినా ఒక ముఖ్యమైన పాఠం మిగులుతుంది: మనసుకు ఇష్టం లేకపోయినా, అవసరమైన కష్టాన్ని స్వచ్ఛందంగా ఎదుర్కోవడం ముఖ్యం. మనకు ఇప్పటికే సౌకర్యంగా ఉన్న పనులనే చేస్తూ ధైర్యాన్ని పెంచుకోలేం. వెనక్కి లాగే భావన ఉన్నప్పటికీ ఒక పనిని ఎదుర్కొని, “నాకు ఇష్టం లేకపోయినా నేను చేయగలను” అని మనకు మనమే చూపించుకోవడంలో ఒక ప్రత్యేకమైన శిక్షణ ఉంది.
ఉదయం వ్యాయామం కోసం మొదటిసారి లేచేటప్పుడు శరీరంలోని ప్రతి సంకేతం “ఇంకా పడుకో” అని చెబుతుండవచ్చు. వందోసారి పరిస్థితి వేరుగా ఉంటుంది.
మీరు మారినందుకు.
వ్యక్తిత్వం అంటే కొంతవరకు పదేపదే చేసిన ప్రవర్తన సులభమవుతూ పోవడం కూడా కావచ్చు
మనకు నచ్చే లక్షణాలను ఆలోచించండి: క్రమశిక్షణ, పట్టుదల, దయ, క్షమ, ప్రేమ, పంచుకునే గుణం, సహానుభూతి, నిజాయితీ, చిత్తశుద్ధి, ఆశ, సహనం.
ఇవి కొందరికి పుట్టుకతోనే లభించిన లక్షణాల్లా మనం మాట్లాడుతుంటాం. కానీ వ్యక్తిత్వంలో చాలా భాగం సాధన చేయగల ప్రవర్తన కూడా. ఒకసారి చేసిన ఉదారమైన పని, మరోసారి ఉదారంగా ఉండటాన్ని సులభం చేస్తుంది. పదేపదే నిజం చెప్పడం, నిజం చెప్పేముందు మనసులో జరిగే అంతర్గత బేరసారాన్ని తగ్గిస్తుంది. క్రమశిక్షణతో పదేపదే పని చేయడం ఏకాగ్రతను మరింత సహజం చేస్తుంది. సహకారం ఎవరిని నమ్మవచ్చో మనకు నేర్పుతుంది — అదే సమయంలో మనలను నమ్మవచ్చని ఇతరులకు నేర్పుతుంది.13,14,20
ఇది చాలా ముఖ్యం, ఎందుకంటే మానవ విజయం ఒంటరి మెదడు సాధించిన ఘనత కాదు. మనకు ఇతరులు అవసరం, నమ్మకం అవసరం, సహకారం అవసరం. మన మాటను నమ్మే వ్యక్తులు అవసరం, మనతో కలిసి పనిచేయడానికి సిద్ధంగా ఉండే సహచరులు అవసరం, విభేదాలను తట్టుకునే భావోద్వేగ నియంత్రణ అవసరం, తక్షణ ఆనందాన్ని వాయిదా వేసే క్రమశిక్షణ అవసరం, సాక్ష్యం మనం తప్పు అని చూపించినప్పుడు మన అభిప్రాయాన్ని మార్చుకునేంత వినయం అవసరం.
అందుకే దయ, నిజాయితీ, సహానుభూతి, సహకారం కేవలం అలంకార నైతిక విలువలు కావు. ఒంటరిగా సాధ్యం కాని పనులను మనుషులు కలిసి సాధించడానికి అవసరమైన ఆచరణాత్మక సామర్థ్యాలు.
దీనికి మరో వైపు కూడా ఉంది
ఇప్పుడు ఆలోచించండి: కోపం, అసూయ, నిరంతర పోలిక, అత్యాశ, ద్వేషం, పగ, అదుపులేని కోరిక, స్వీయజాలి, నిరాశావాదం.
వీటినీ సాధన చేయవచ్చు.
ఒకసారి కోపం రావడం మానవ సహజం. ఒకసారి అసూయ కలగడం మానవ సహజం. కొంతకాలం నిరాశలో ఉండటం కూడా మానవ అనుభవంలో భాగమే. సహజమైన భావోద్వేగాలు వచ్చినందుకు మనిషిని నిందించడానికి న్యూరోప్లాస్టిసిటీ మరో ఆయుధంగా మారకూడదు. సమస్య భావోద్వేగం రావడం కాదు — దానిని పదేపదే సాధన చేయడం. మనసు ఒకే భావోద్వేగ వలయంలోకి మళ్లీ మళ్లీ వెళ్తుంటే, ఆ నమూనా మరింత పరిచయమవుతుంది — కొంతకాలానికి ఆ పరిచయం వ్యక్తిత్వంలా కనిపించడం మొదలవుతుంది.15,16
“నాకు సహజంగానే అసూయ ఎక్కువ.”
“నేను క్షమించలేను.”
“నేను ఎప్పుడూ ఆందోళన పడుతూనే ఉంటాను.”
బహుశా దానికంటే మంచి వాక్యం:
మొదటి వాక్యంలో లేనిది ఇందులో ఉంది — అవకాశం. ఒక నమూనా పునరావృతంతో బలపడితే, కొత్త ప్రతిస్పందనను కూడా పునరావృతంతో నిర్మించవచ్చు. ఒక్కరోజులో కాదు, మాయలా కాదు, ప్రతి ఒక్కరికీ ఒకే సులభతతో కాదు — కానీ చాలా సందర్భాల్లో అర్థవంతంగా.
అయితే డిప్రెషన్, తీవ్రమైన ఆందోళన, మానసిక గాయం తరువాతి సమస్యలు, అబ్సెసివ్ వ్యాధులు వంటి వైద్య పరిస్థితుల్లో మానసిక చికిత్స, మందులు, పునరావాసం లేదా ఇతర నిపుణుల చికిత్స అవసరం కావచ్చు. న్యూరోప్లాస్టిసిటీ మార్పుకు ఉన్న జీవశాస్త్ర అవకాశాన్ని వివరిస్తుంది — అది వైద్య చికిత్సకు ప్రత్యామ్నాయం కాదు.
మీరు అక్షరాలా ఏదైనా అయిపోలేరు — కానీ మీరు ఊహించిన దానికంటే ఎంతో మారగలరు
ఇక్కడ నాడీవిజ్ఞానశాస్త్రాన్నే మరో మతంగా మార్చకుండా జాగ్రత్తపడాలి. న్యూరోప్లాస్టిసిటీ అంటే “గట్టిగా నమ్మితే ఏదైనా జరుగుతుంది” అని కాదు.
జన్యువులు ముఖ్యం. బాల్యం ముఖ్యం. ఆరోగ్యం ముఖ్యం. అవకాశాలు, పోషణ, విద్య ముఖ్యం. పేదరికం, సామాజిక నిర్మాణాలు ప్రభావం చూపుతాయి. అదృష్టం పాత్ర పోషిస్తుంది. వయస్సు ముఖ్యం. వ్యాధి, మెదడు గాయాలు ముఖ్యం. జీవశాస్త్ర పరిమితులు నిజమైనవే. ఐదు అడుగుల ఎత్తు ఉన్న వ్యక్తి పదేపదే ఊహించుకోవడం ద్వారా ఏడు అడుగుల ఎత్తుకు ఎదగడు. సానుకూలంగా ఆలోచించినంత మాత్రాన ప్రతి నాడీవ్యాధి నయమవదు. న్యూరోప్లాస్టిసిటీ సంపదనో, ప్రపంచ విజయాన్నో హామీ ఇవ్వదు.
ఈ భావనలోని నిజమైన శక్తి దానికంటే ఆసక్తికరమైనది. జీవితం మనకు ఇచ్చిన పరిమితుల మధ్య కూడా నాడీవ్యవస్థకు అద్భుతమైన అనుసరణ సామర్థ్యం ఉంది.
వ్యాయామం, దృష్టి, నిద్ర
మెదడు శరీరానికి వేరుగా ఉన్న వస్తువు కాదని నేర్చుకోవడం మనకు గుర్తుచేస్తుంది.
శారీరక చలనం మెదడు ఆరోగ్యానికి, కొన్ని జ్ఞాన ప్రక్రియలకు తోడ్పడుతుంది.8,9,10
నేర్చుకునేటప్పుడు ఏకాగ్రత ముఖ్యం.
జ్ఞాపకాలను స్థిరపరచడంలో, పనితీరులో విశ్రాంతి, నిద్ర అత్యంత ముఖ్యమైనవి.11
దృష్టి పెట్టండి.
సాధన చేయండి.
విశ్రాంతి తీసుకోండి.
నిద్రపోండి.
మళ్లీ చేయండి.
సాధారణ జీవశాస్త్ర సత్యాలు మనకు ఆకర్షణీయంగా అనిపించకపోవడం వల్ల మనం విచిత్రమైన రహస్య మార్గాల కోసం వెతుకుతుంటాం. కానీ బహుశా సాధారణ సత్యమే అత్యంత శక్తివంతమైనది.
మన మెదడులో ఒక నిశ్శబ్ద రూపాంతరం నిరంతరం జరుగుతోంది
ఈ మొత్తం విషయాల్లో నన్ను అత్యంత ఆకర్షించే చిత్రం ఇదే: మనలో ఎవరూ బాల్యంలో ఉన్న అదే మెదడుతో ఇప్పుడు జీవించడం లేదు. అనుభవం దానిని నిరంతరం మార్చింది.
భాష మార్చింది.
ప్రేమ మార్చింది.
నష్టం మార్చింది.
పని మార్చింది.
విజయం మార్చింది.
వైఫల్యం మార్చింది.
మనుషులు మార్చారు.
మనం పదేపదే భయపడిన విషయాలు మార్చాయి.
మనం పదేపదే సాధన చేసినవి మార్చాయి.
ఈ అర్థంలో జీవితమంతా ఒక నిశ్శబ్ద రూపాంతరం జరుగుతూనే ఉంటుంది.
అతీంద్రియమైనది కాదు — జీవశాస్త్ర రూపాంతరం: ప్రేరణ, దృష్టి, శ్రమ, ప్రతిస్పందనను తెలుసుకోవడం, దిద్దుకోవడం, విశ్రాంతి, పునరావృతం, అనుసరణ — మళ్లీ, మళ్లీ, మళ్లీ.
అయితే మనం ఒక చిన్నారికి ఏం నేర్పాలి?
భారతదేశానికి న్యూరోప్లాస్టిసిటీ అత్యంత ముఖ్యమయ్యే ప్రదేశం బహుశా ఇదే. మన చరిత్రను చెప్పుకుంటూ, పండుగలను జరుపుకుంటూ, సాహిత్యాన్ని చదివిస్తూ, ఇతిహాసాలను పరిచయం చేస్తూ — వాటితోపాటు పిల్లలకు పదేపదే ఇంకొన్ని మాటలు కూడా చెబితే?
వైఫల్యం ఒక సమాచారం; అది నీ గుర్తింపు కాదు.
ప్రశ్నలు అడుగు. సాక్ష్యానికి విలువ ఇవ్వు.
“నాకు తెలియదు” అని చెప్పడం అవమానం కాదు.
నీ జాతకం నీ ప్రయత్నాన్ని వదిలేయడానికి కారణం కాకూడదు.
నీ గతం నీ శాశ్వత గుర్తింపు కాదు.
బాధాకరమైన సంఘటనకు సానుభూతి అవసరం; కానీ దానిని జీవితాంతం మనసులో పునరావృతం చేయాల్సిన అవసరం లేదు.
మరొకరి విజయం నీ విలువను తగ్గించదు.
క్రమశిక్షణను సాధన చేయవచ్చు. దయను సాధన చేయవచ్చు. దృష్టిని మళ్లించవచ్చు.
నీ మనసు ఆలోచనలను సృష్టిస్తుంది — ప్రతి ఆలోచనకు నువ్వు విధేయుడిగా ఉండాల్సిన అవసరం లేదు.
సాధన ద్వారా బుద్ధిసామర్థ్యం పెరుగుతుందని పిల్లలకు నేర్పిన ఒక సంక్షిప్త తరగతి గది ప్రయోగం, ఒక పెద్ద జాతీయ అధ్యయనంలో వెనుకబడిన విద్యార్థుల మార్కులను మెరుగుపరిచినట్టు తేలింది.12
ఈ మాటలు కూడా మన పిల్లలకు వినిపించే సాంస్కృతిక కథలంత సహజంగా మారితే — ఎలాంటి పెద్దలు తయారవుతారో ఒక్కసారి ఊహించండి.
మనం పదేపదే దేనిని సాధన చేయాలో ఎంచుకునే స్వేచ్ఛే అత్యంత ముఖ్యమైన స్వేచ్ఛ కావచ్చు
అసాధారణమైన త్యాగాలతో భారతదేశం రాజకీయ స్వాతంత్ర్యాన్ని సంపాదించింది. కానీ ప్రతి తరం తన కోసం తానే సాధించుకోవాల్సిన మరో స్వాతంత్ర్యం ఉంది: యాంత్రికమైన మానసిక బంధాల నుంచి, వారసత్వంగా వచ్చిన భయాల నుంచి, ప్రశ్నించని వివరణల నుంచి, ద్వేషాన్ని నిరంతరం మనసులో సాధన చేయడం నుంచి, నిన్న జరిగినదే రేపటిని నిర్ణయించేసిందనే భావన నుంచి స్వేచ్ఛ.
దీనికోసం మన సంస్కృతిని వదిలేయాల్సిన అవసరం లేదు. మనకు వారసత్వంగా వచ్చిన దానిని పరిశీలిస్తే చాలు.
భయం సృష్టించేదాన్ని ప్రశ్నిద్దాం.
కరుణను పెంచేదాన్ని ప్రేమిద్దాం.
వాస్తవమని చెప్పుకునేదాన్ని పరిశీలిద్దాం.
అన్నింటికంటే, మన జీవితంపై మనకున్న బాధ్యతను అనవసరంగా ఎవరికీ, దేనికీ అప్పగించకుందాం.
అసలు శక్తి మనలోనే ఉంది
మనిషి తరచూ శక్తిని తన బయట వెతుకుతాడు — సంపదలో, పదవిలో, జ్యోతిష్యంలో, కర్మకాండల్లో, ఇతరుల ఆమోదంలో, ఒక గురువులో, ఒక రాజకీయ నాయకుడిలో, ఒక అద్భుతంలో.
విశ్వాన్ని ఆదేశించే శక్తి కాదు.
విశ్వాన్ని ఎదుర్కొనే మనిషిని శిక్షణ ఇచ్చే శక్తి.
మనకు జరిగే ప్రతిదానినీ నియంత్రించలేం. కానీ మన దృష్టి ఎక్కడికి వెళ్లాలో కొంతవరకు ప్రభావితం చేయగలం. మన శ్రమను ఎక్కడ పదేపదే పెట్టాలో నిర్ణయించగలం. ఏ ప్రవర్తనకు మరో పునరావృతం ఇవ్వాలో ఎంచుకోగలం.
అది ముఖ్యం, ఎందుకంటే:
సాధన నైపుణ్యాన్ని మారుస్తుంది.
నైపుణ్యం ప్రవర్తనను ప్రభావితం చేస్తుంది.
పునరావృతమైన ప్రవర్తన వ్యక్తిత్వ నిర్మాణంలో భాగమవుతుంది.
వ్యక్తిత్వం ఎంపికలను ప్రభావితం చేస్తుంది.
ఎంపికలు పేరుకుపోయి జీవితంగా మారతాయి.
ఇది మాయ కాదు.
జ్యోతిష్యం కాదు.
“సానుకూలంగా ఆలోచిస్తే విశ్వం నీకు కావలసినదంతా ఇస్తుంది” అనే కల్పన కాదు.
ఇది అనుభవాన్ని కలుసుకుంటున్న జీవశాస్త్రం.
అయితే ప్రతి రాత్రి మనల్ని మనం అడగాల్సిన ప్రశ్న చాలా సరళమైనదేమో
నేను పగను సాధన చేశానా, లేక క్షమను?
పోలికనా, లేక మెరుగుదలననా?
భయాన్నా, లేక ప్రశ్నించడాన్నా?
నిస్సహాయతనా, లేక చర్యనా?
నేను ఇకపై కావాలనుకోని వ్యక్తి వైపు తీసుకెళ్లే నాడీ మార్గాలను మరో రోజు బలపరిచానా? లేక కొత్త మార్గంలో కొంత దూరమైనా నడిచానా?
కొత్త మార్గం మొదట కష్టంగానే ఉంటుంది. అందుకే దానిలో నడవాలి.
రేపు మళ్లీ నడవండి. మరుసటి రోజు మళ్లీ. మళ్లీ. మళ్లీ.
బహుశా అంతే చాలు. బహుశా అదే నిజమైన రూపాంతరం.
మానవజాతి వేల సంవత్సరాలుగా చెబుతున్న ఒక పురాతన అంతర్దృష్టికి శాస్త్రీయంగా మనం ఇవ్వగల అత్యంత సమర్థనీయమైన అర్థం కూడా బహుశా ఇదే:
సూచనలు
1. Feighan KM, Thakare HK, Glasgow SD, Kennedy TE. Convergence and divergence of molecular mechanisms in Hebbian and homeostatic plasticity. Front Synaptic Neurosci. 2026;18:1761008.
2. Griesbauer EM, Manley E, Wiener JM, Spiers HJ. London taxi drivers: a review of neurocognitive studies and an exploration of how they build their cognitive map of London. Hippocampus. 2022;32(1):3-20.
3. Criscuolo A, Pando-Naude V, Bonetti L, Vuust P, Brattico E. An ALE meta-analytic review of musical expertise. Sci Rep. 2022;12:11726.
4. Karpati FJ, Giacosa C, Foster NEV, Penhune VB, Hyde KL. Structural covariance analysis reveals differences between dancers and untrained controls. Front Hum Neurosci. 2018;12:373.
5. Aderinto N, AbdulBasit MO, Olatunji G, Adejumo T. Exploring the transformative influence of neuroplasticity on stroke rehabilitation: a narrative review of current evidence. Ann Med Surg. 2023;85(9):4425-4432.
6. Su F, Xu W. Enhancing brain plasticity to promote stroke recovery. Front Neurol. 2020;11:554089.
7. Touroutoglou A, Andreano J, Dickerson BC, Barrett LF. The tenacious brain: how the anterior mid-cingulate contributes to achieving goals. Cortex. 2020;123:12-29.
8. Ferrer-Uris B, Ramos MA, Busquets A, Angulo-Barroso R. Can exercise shape your brain? A review of aerobic exercise effects on cognitive function and neuro-physiological underpinning mechanisms. AIMS Neurosci. 2022;9(2):150-174.
9. Revelo Herrera SG, Leon-Rojas JE. The effect of aerobic exercise in neuroplasticity, learning, and cognition: a systematic review. Cureus. 2024;16(2):e54021.
10. Zhou G, Wang S, Zhu G, et al. Effects of different physical activities on brain-derived neurotrophic factor: a systematic review and Bayesian network meta-analysis. Front Aging Neurosci. 2022;14:981002.
11. Weighall A, Kellar I. Sleep and memory consolidation in healthy, neurotypical children, and adults: a summary of systematic reviews and meta-analyses. Emerg Top Life Sci. 2023;7(5):513-524.
12. Yeager DS, Hanselman P, Walton GM, Murray JS, Crosnoe R, Muller C, et al. A national experiment reveals where a growth mindset improves achievement. Nature. 2019;573(7774):364-369.
13. Malvaez M. Neural substrates of habit. J Neurosci Res. 2019;98(6):986-997.
14. Judah G, Gardner B, Kenward MG, DeStavola B, Aunger R. Exploratory study of the impact of perceived reward on habit formation. BMC Psychol. 2018;6:62.
15. Riaz S, Mitchell O, Roddy D, Connaughton M. Functional connectivity in the default mode network during rumination in depression: a systematic review. BJPsych Open. 2025;11(4). doi:10.1192/bjo.2025.10214.
16. Chou T, Deckersbach T, Dougherty DD, Hooley JM. The default mode network and rumination in individuals at risk for depression. Soc Cogn Affect Neurosci. 2023;18(1):nsad032.
17. Kalsi N, Altavilla D, Tambelli R, Aceto P, Trentini C, Di Giorgio C, Lai C. Neural correlates of outcome of the psychotherapy compared to antidepressant therapy in anxiety and depression disorders: a meta-analysis. Front Psychol. 2017;8:927.
18. Tyler N, Heffernan R, Fortune CA. Reorienting locus of control in individuals who have offended through strengths-based interventions: personal agency and the Good Lives Model. Front Psychol. 2020;11:553240.
19. Passarotto E, Kopp B, Lee A, Altenmüller E. Musical expertise and executive functions in experienced musicians. Brain Sci. 2023;13:908.
20. Kaasinen V, Joutsa J, Majuri J, Baek K, Nord C, Arponen E, et al. The neurochemical substrates of habitual and goal-directed control. Transl Psychiatry. 2020;10(1):84.
ఇక్కడ పేర్కొన్న మూలాలు ఇటీవలి సహచర సమీక్షకు లోనైన శాస్త్రీయ పరిశోధనా సాహిత్యం నుంచి ఎంపిక చేయబడ్డాయి; వీటిలో చాలావరకు ఉచితంగా అందుబాటులో ఉన్న శాస్త్రీయ పత్రికలు లేదా పబ్‌మెడ్ సెంట్రల్ ద్వారా చదవవచ్చు.
Comments
Post a Comment
Thank you for visiting. This is a space for the disciplined pursuit of truth. Whether you are sharing a clinical observation or a philosophical reflection, your perspective is appreciated. Let’s keep the conversation meaningful."