స్నేహం — కాలాన్ని జయించిన అమృతబంధం

జీవితంలో మనం సంపాదించగలిగే అత్యంత విలువైన సంపద

డా. బి.ఎస్. చక్రవర్తి

“మనం పుట్టుకతో ఎన్నో బంధాలను పొందుతాం. కానీ జీవితంలో ఒక బంధాన్ని మాత్రమే సంపాదిస్తాం. అది స్నేహం.”

ప్రతి సంవత్సరం ఒక రోజు వస్తుంది. దానిని మనం స్నేహితుల దినోత్సవం అని పిలుస్తాం.

కానీ నిజానికి స్నేహానికి ఒక రోజు సరిపోదు.

మన జీవితంలో ఎప్పుడైనా మనసు ఒక్కసారిగా గతంలోకి వెళ్లి, పాఠశాల బెంచ్ మీద నవ్విన రోజులను, కళాశాల ఆవరణలో తిరిగిన సాయంత్రాలను, హాస్టల్ రాత్రులను, మొదటి ఉద్యోగంలో ఎదురైన ఆత్మీయ ముఖాలను గుర్తుచేసుకుంటే—ఆ క్షణమే స్నేహితుల దినోత్సవం.

జీవితం అనేది సంబంధాల యాత్ర

మనిషి పుట్టినప్పుడు మొదట కుటుంబం లభిస్తుంది. అది మనం ఎన్నుకున్నది కాదు. ప్రకృతి మనకు ప్రసాదించిన వరం.

పెరుగుతున్న కొద్దీ పొరుగువారు పరిచయమవుతారు. పాఠశాలలో సహాధ్యాయులు, కళాశాలలో సహచరులు, ఉద్యోగంలో తోటి ప్రయాణికులు కలుస్తారు. సమాజంలో మరెందరో మన జీవితంలోకి వస్తారు.

ప్రతి ఒక్కరూ మన జీవితాన్ని కొద్దిగా మార్చుతారు. మనమూ వారి జీవితాన్ని కొద్దిగా తాకుతాము. ఇలా చూస్తే జీవితం అనేది అనేక సంబంధాలతో నేసిన ఒక పెద్ద వస్త్రంలా కనిపిస్తుంది.

అయితే వీటిలో చాలా బంధాలు కాలానికి లోబడతాయి.

పాఠశాల ముగుస్తుంది. కళాశాల ముగుస్తుంది. ఉద్యోగం మారుతుంది. ఇళ్లు మారుతాయి. నగరాలు, దేశాలు మారుతాయి. ఫోన్ నంబర్లు మారుతాయి. చివరకు కొన్ని జ్ఞాపకాలు కూడా మసకబారతాయి.

కాలం ఒక గొప్ప శిల్పి. అది నిర్మిస్తుంది. అదే చెరిపేస్తుంది కూడా.

అయితే స్నేహం ఎందుకు భిన్నం?

స్నేహం ఒక విచిత్రమైన బంధం.

దానికి రక్తసంబంధం అవసరం లేదు. ఒప్పందం అవసరం లేదు. హోదా అవసరం లేదు. ఆస్తి అవసరం లేదు.

ఇద్దరు మనుషులు ఒకరి మనసులో మరొకరు స్థానం సంపాదించినప్పుడు స్నేహం పుడుతుంది. అది బలవంతంగా కాదు. సహజంగా. నిశ్శబ్దంగా.

అందుకే స్నేహం కారణాతీతం.

హోమర్ రచించిన ‘ఒడిస్సీ’లో ఒక చిన్న కథ

ప్రపంచ సాహిత్యంలో నాకు అత్యంత హృదయాన్ని కదిలించిన సంఘటనలలో ఒకటి హోమర్ మహాకావ్యం ది ఒడిస్సీలో కనిపిస్తుంది.

ట్రోజన్ యుద్ధానికి వెళ్లిన ఒడిస్సియస్ ఇరవై సంవత్సరాల తర్వాత తన రాజ్యానికి తిరిగి వస్తాడు. అతను మారువేషంలో ఉండటంతో ఎవరూ అతన్ని గుర్తుపట్టరు. అతని రాజభవనంలో ఉన్నవారు కూడా అతనిని గుర్తించలేరు.

కానీ అతని వృద్ధ కుక్క ఆర్గోస్ మాత్రం దూరం నుంచే తన యజమానిని గుర్తిస్తుంది.

ఇరవై సంవత్సరాలుగా అది ఎదురు చూసింది. వృద్ధాప్యంతో శరీరం కదలలేని స్థితిలో ఉంది. అయినా యజమానిని చూసిన క్షణంలో దాని కళ్లలో వెలుగు మెరుస్తుంది. తోకను మెల్లగా కదిలిస్తుంది.

ఒడిస్సియస్ కూడా దాన్ని గుర్తిస్తాడు. కానీ తన మారువేషం బయటపడకూడదని దగ్గరకు వెళ్లలేడు. తన కన్నీటిని దాచుకుంటాడు.

తన యజమాని తిరిగి వచ్చాడని చూసిన ఆర్గోస్, తన దీర్ఘ నిరీక్షణ పూర్తయిందన్నట్లుగా, ఆ క్షణం తర్వాత ప్రశాంతంగా కన్నుమూస్తుంది.

ఈ కథను చదివిన ప్రతిసారి ఒక ప్రశ్న నాలో ఉదయిస్తుంది:

మనిషి విశ్వాసాన్ని, స్నేహాన్ని నిజంగా పూర్తిగా అర్థం చేసుకున్నాడా?

ప్రేమను మరిచిపోయే మనిషి ఉంటాడు. బంధాలను వదిలేసే మనిషి ఉంటాడు. కానీ నిజమైన విశ్వాసం ఏమిటో కొన్ని సందర్భాల్లో ఒక కుక్క మనిషికంటే గొప్పగా నేర్పుతుంది.

స్నేహం అంటే గుర్తుపట్టడం.

స్నేహం అంటే ఎదురుచూడడం.

స్నేహం అంటే—“నువ్వు ఎప్పటికైనా తిరిగి వస్తావు” అనే నిశ్శబ్ద విశ్వాసం.

స్నేహం మన జీవితాన్ని ఎలా మార్చుతుంది?

మన విజయాలను చూసి చప్పట్లు కొట్టేవారు చాలామంది ఉంటారు. కానీ మన అపజయాల తర్వాత కూడా మన పక్కనే కూర్చునేవారే నిజమైన స్నేహితులు.

మన తప్పును ప్రపంచం ముందర కాదు, మన ముందే చెప్పేవాడే స్నేహితుడు.

మన కన్నీటిని తుడిచేవాడు మాత్రమే కాదు; మన నవ్వును నిజంగా ఆస్వాదించేవాడు కూడా స్నేహితుడే.

మనలోని బలాన్ని గుర్తుచేసేవాడు, మనలోని బలహీనతను అవమానించకుండా అంగీకరించేవాడు, మనం మనల్ని కోల్పోయినప్పుడు మళ్లీ మనల్ని మనకు పరిచయం చేసేవాడు—అతడే నిజమైన మిత్రుడు.

స్నేహం అంటే ఒకరిని మార్చడం కాదు

నిజమైన స్నేహితుడు నిన్ను తనలాగా మార్చడానికి ప్రయత్నించడు. నువ్వు నీలాగే వికసించడానికి స్థలం ఇస్తాడు.

స్వేచ్ఛ ఇస్తాడు. గౌరవం ఇస్తాడు. అవసరమైనప్పుడు హెచ్చరిస్తాడు. కానీ తీర్పు చెప్పడు.

ప్రేమలో కొన్నిసార్లు స్వాధీన భావం ఉండవచ్చు. స్నేహంలో మాత్రం స్వేచ్ఛకు ఎక్కువ స్థానం ఉంటుంది.

నిజమైన స్నేహంలో ఇద్దరూ ఒకరిపై మరొకరు ఆధిపత్యం చెలాయించరు. ఒకరి వ్యక్తిత్వాన్ని మరొకరు చెరిపివేయరు. ఇద్దరూ కలిసి ఎదుగుతారు.

కాలం ఓడిపోయే బంధం

ముప్పై సంవత్సరాల తర్వాత ఒక పాఠశాల స్నేహితుడిని కలిసినప్పుడు సంభాషణ “ఎలా ఉన్నావు?” అని మొదలవుతుంది.

కానీ కొన్ని నిమిషాల్లోనే మనం మళ్లీ పాఠశాల విద్యార్థులమైపోతాం.

వయసు మరుగున పడుతుంది. హోదాలు మాయమవుతాయి. మధ్యలో గడిచిన దశాబ్దాలు ఒక్కసారిగా కరిగిపోతాయి.

అదే స్నేహం.

అది కాలాన్ని చెరిపేయదు. కానీ కాలం మన మధ్య సృష్టించిన దూరాన్ని ఒక క్షణంలో దాటేస్తుంది.

డిజిటల్ యుగంలో స్నేహం

ఈరోజు మన ఫోన్లలో వేలాది కాంటాక్టులు ఉన్నాయి. సామాజిక మాధ్యమాల్లో వందలాది లేదా వేలాది మంది అనుసరించేవారు ఉంటారు. మన పోస్టులకు ఎన్నో లైకులు వస్తాయి.

అయినా ఒక ప్రశ్న మాత్రం మిగిలిపోతుంది:

రాత్రి రెండు గంటలకు ఫోన్ చేస్తే స్పందించే మనిషి ఎంతమంది?

సాంకేతికత సంబంధాలను వేగవంతం చేసింది. దూరాలను తగ్గించింది. కానీ సంబంధాలకు లోతును మాత్రం మనుషులే ఇవ్వాలి.

ప్రతిరోజూ సందేశం పంపకపోయినా స్నేహం ఉండవచ్చు. సంవత్సరాల తర్వాత మాట్లాడినా ఆత్మీయత తగ్గకపోవచ్చు. ఎందుకంటే స్నేహం సందేశాల సంఖ్యతో కాదు—మనసులో కలిగిన స్థానంతో కొలవబడుతుంది.

AI యుగంలో స్నేహం

కృత్రిమ మేధస్సు మనకు సమాచారం ఇవ్వగలదు. విశ్లేషించగలదు. సలహా ఇవ్వగలదు. మన మాటలను ఓపికగా వినగలదు. కొన్ని సందర్భాల్లో మన ఆలోచనలను మరింత స్పష్టంగా చూడటానికి సహాయపడగలదు.

కానీ నిజమైన మానవ స్నేహానికి మరొక లోతు ఉంది.

అది కలిసి జీవించిన కాలం. పంచుకున్న జ్ఞాపకాలు. ఒకరి ఎదుగుదలకు మరొకరు సాక్షులుగా నిలిచిన అనుభవం. అవసరమైనప్పుడు భుజంపై ఉంచిన చేయి. మాటలు అవసరం లేని మౌనం.

“నేను ఉన్నాను” అని నిజంగా మన పక్కన నిలబడి చెప్పే శక్తి ఇంకా మనిషికే ప్రత్యేకమైనది.

చివరగా...

జీవితం చివర్లో మన బ్యాంకు ఖాతాలోని అంకెలు గుర్తుండకపోవచ్చు. మన హోదా గుర్తుండకపోవచ్చు. మనకు వచ్చిన అవార్డులు, ప్రశంసలు కూడా జ్ఞాపకాల వెనుకకు వెళ్లిపోవచ్చు.

కానీ ఎవరో ఒకరు మన కోసం నిలబడిన సందర్భాలు మాత్రం గుర్తుంటాయి.

మన నవ్వులో భాగమైన ముఖాలు గుర్తుంటాయి.

మన కన్నీటిని తుడిచిన చేతులు గుర్తుంటాయి.

మనం మనల్ని నమ్మలేని సమయంలో మనల్ని నమ్మిన స్నేహితులు గుర్తుంటారు.

అదే జీవితపు నిజమైన సంపద.

అందుకే స్నేహితులను సంపాదించండి. వారిని సంరక్షించండి. వారి విజయాన్ని మీ విజయంలా ఆనందించండి. వారు తప్పినప్పుడు ప్రేమతో చెప్పండి. వారు కష్టంలో ఉన్నప్పుడు మాటలతో మాత్రమే కాదు—మీ ఉనికితో కూడా తోడుగా నిలవండి.

ఎందుకంటే జీవితంలో మనం తీసుకెళ్లేది ఆస్తి కాదు.

మన గురించి ప్రేమతో గుర్తుచేసుకునే హృదయాలే.

“స్నేహం అనేది జీవితంలో దేవుడు ప్రసాదించిన అత్యంత విలువైన వరం. దానిని కాలం తగ్గించలేదు. దూరం చెరపలేదు. మరణం కూడా జ్ఞాపకాల నుంచి పూర్తిగా తొలగించలేదు.”

అంతర్జాతీయ స్నేహితుల దినోత్సవ శుభాకాంక్షలు.

---

డా. బి.ఎస్. చక్రవర్తి
Professor & Head
Department of Pediatrics
Andhra Medical College
King George Hospital
Visakhapatnam